آرای قضایی مرتبط با ماده 5
قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری — ۴۴ مورد
هر یک از کارمندان و کارکنان ادارات و سازمانها و یا شوراها و یا شهرداریها و موسسات و شرکتهای دولتی و یا وابسته به دولت و یا نهادهای انقلابی و دیوان محاسبات و موسساتی که به کمک مستمر دولت اداره میشوند و دارندگان پایه قضایی و به طور کلی قوای سه گانه و همچنین نیروهای مسلح و مامورین به خدمات عمومی اعم از رسمی یا غیررسمی وجوه یا مطالبات یا حواله ها یا سهام یا اسناد و اوراق بهادار و یا سایر اموال متعلق به هر یک از سازمانها و موسسات فوق الذکر و یا اشخاص را که بر حسب وظیفه به آنها سپرده شده است بنفع خود یا دیگری برداشت و تصاحب نماید مختلس محسوب و به ترتیب زیر مجازات خواهد شد.
در صورتی که میزان اختلاس تا 64,000,000 ریال باشد مرتکب به شش ماه تا سه سال حبس و شش ماه تا سه سال انفصال موقت و هرگاه بیش از این مبلغ باشد به دو تا ده سال حبس و انفصال دائم از خدمات دولتی و در هر مورد علاوه بر رد وجه یا مال مورد اختلاس به جزای نقدی معادل دو برابر آن محکوم میشود.
تبصره 1
- در صورت اتلاف عمدی مرتکب علاوه بر ضمان به مجازات اختلاس محکوم می شود.
تبصره 2
(اصلاحی مبلغ 1403/3/30)- چنانچه عمل اختلاس توام با جعل سند و نظایر آن باشد در صورتی که میزان اختلاس تا 64,000,000 ریال باشد مرتکب به 2 تا 5 سال حبس و یک تا 5 سال انفصال موقت و هرگاه بیش از این مبلغ باشد به 7 تا 10 سال حبس و انفصال دائم از خدمات دولتی و در هر دو مورد علاوه بر رد وجه یا مال مورد اختلاس به جزای نقدی معادل دو برابر آن محکوم میشود.
تبصره 3
- هرگاه مرتکب اختلاس قبل از صدور کیفرخواست تمام وجه یا مال مورد اختلاس را مسترد نماید دادگاه او را از تمام یا قسمتی از جزای نقدی معاف می نماید و اجراء مجازات حبس را معلق ولی حکم انفصال درباره او اجراء خواهد شد.
تبصره 4
- حداقل نصاب مبالغ مذکور در جرائم اختلاس از حیث تعیین مجازات یا صلاحیت محاکم اعم از اینست که جرم دفعتا واحده یا به دفعات واقع شده و جمع مبلغ مورد اختلاس بالغ بر نصاب مزبور باشد.
تبصره 5
- هرگاه میزان اختلاس زائد بر صد هزار ریال باشد، در صورت وجود دلایل کافی، صدور قرار بازداشت موقت به مدت یک ماه الزامی است و این قرار در هیچ یک از مراحل رسیدگی قابل تبدیل نخواهد بود. همچنین وزیر دستگاه میتواند پس از پایان مدت بازداشت موقت، کارمند را تا پایان رسیدگی و تعیین تکلیف نهایی وی از خدمت تعلیق کند. به ایام تعلیق مذکور در هیچ حالت هیچگونه حقوق و مزایائی تعلق نخواهد گرفت.
تبصره 6
(منسوخ 1399/02/23)- در کلیه موارد مذکور در صورت وجود جهات تخفیف دادگاه مکلف به رعایت مقررات تبصره یک ماده یک از لحاظ حداقل حبس و نیز بنا به مورد حداقل انفصال موقت یا انفصال دائم خواهد بود.
- استرداد مال مورد اختلاس توسط همکاران متهمبا لحاظ اینکه به موجب قانون مدنی ایفای دین از جانب غیر مدیون هم جایز است اگر چه از طرف مدیون اجازه نداشته باشد، پس پرداخت وجوه مورد اختلاس توسط همکاران متهم به منظور کمک به وی، رد مال محسوب و چون قبل از صدور کیفرخواست پرداخت شده است تبصره 3 ماده 5 قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری قابل اعمال است. عنوان: استفاده از ایران چکهای ابطال شده پیام: خرج کردن ایران چک های باطل شده در بازار، کلاهبرداری محسوب می شود .
- مسئولیت شرکای جرم در پرداخت جزای نقدیمحکومیت شرکای جرم به پرداخت جزای نقدی بالمناصفه برخلاف مقررات قانونی است.
- سوءاستفاده کارمند از دارایی بانک به نحو موقتسوءاستفاده کارمند بانک از دارایی بانک به نحو موقت جهت پرداخت بدهی غیر، مصداق بزه تصرف غیرمجاز در اموال دولتی است نه اختلاس.
- تعلیق اجرای مجازات مختلساسترداد وجه یا مال مورد اختلاس در صورتی از موجبات تعلیق اجرای مجازات حبس است که ناشی از اراده مرتکب باشد.
- رابطه جرم مقدمه و تعدد مادی جرممقدمه بودن یک جرم برای جرم دیگر علی الاصول نمی تواند مانع اعمال مقررات تعدد جرم گردد.
- رفتار مادی در بزه اختلاسصرف برداشت وجوه مصداق اختلاس است؛ در مورد سایر اموال باید رفتار مرتکب به صورت تصاحب ظهور پیدا کند تا جرم به شکل تام واقع شود.
- تأثیر استفاده یا عدم استفاده عملی مختلس از وجوه یا مال موضوع اختلاساستفاده یا عدم استفاده عملی مختلس از وجوه یا مال موضوع اختلاس، تفاوتی در ماهیت جرم ایجاد نمی کند. عنوان: محروم کردن موقت یا دائم دستگاههای دولتی از اموال متعلقه پیام: در بزه اختلاس، بین محروم کردن موقت یا دائم دستگاه های دولتی از اموال متعلقه، تفاوتی وجود ندارد؛ این امر صرفا در مواردی در مجازات جزای نقدی اثرگذار است
- آنی بودن جرم استفاده از سند مجعولدر جرم استفاده از سند مجعول، هر عمل مثبتی که منتهی به انتفاع از آن سند می شود یک نوبت استفاده از سند موصوف محسوب است و این جرم نمی تواند مستمر تلقی گردد.
- انقطاع مرور زمان کیفریاقدامات تحقیقی و تعقیبی مقامات ذی صلاح از قبیل جمع آوری دلایل و شناسایی و دستگیری متهمین موجب قطع جریان مرور زمان می گردد.
- تعدد مادی جعل و استفاده از سند مجعولجعل و استفاده از سند مجعول، از مصادیق تعدد مادی است.
- حذفدر فرضی که مقنن برای جرمی دو مجازات به صورت حبس یا جزای نقدی پیش بینی کرده است، چنانچه دادگاه حبس تعیین کند سپس در مقام تخفیف مجازات آن را تبدیل به جزای نقدی نماید، جزای نقدی بدل از حبس نمی تواند از حداقل جزای نقدی قانونی برای آن جرم بیشتر باشد.
- تشابه اختلاس عادی و اختلاس توأم با جعلبزه اختلاس عادی و اختلاس توأم با جعل از زمره جرائم مشابهی مستند که باید برای آنها فقط یک مجازات تعیین گردد.
- اختلاس1-در جرم اختلاس، بین محروم نمودن موقت یا دائم دستگاه های مذکور در ماده 5 قانون اخیرالذکر از اموال متعلقه، تفاوتی وجود ندارد و این امر صرفا در مواردی در مجازات جزای نقدی اثرگذار است. 2-استفاده یا عدم استفاده عملی شخص مرتکب از وجوه یا مال موضوع اختلاس تفاوتی در ماهیت جرم ایجاد نمی کند. 3-سپرده شدن مال در جرم اختلاس، اعم از سپردن مستقیم و یا غیر مستقیم می باشد. 4-عدم حضور متهم تجدیدنظرخواه در مراحل تحقیقات مقدماتی و دادرسی به دلیل عدم دسترسی به وی و احضار وی از طریق انتشار آگهی در روزنامه کثیرالانتشار و متعاقب آن پرداخت وجه مورد اختلاس قبل از رسیدگی به واخواهی به معنای استرداد تمام وجه مورد اختلاس قبل از صدور کیفرخواست نیست. 5-در جرم اختلاس، برداشت وجوه به منزله تصاحب و تملک آن می باشد.
- عنصر مادی جرم اختلاسبرخلاف بزه خیانت در امانت که ممکن است توسط هر شخصی صورت پذیرد، جرم اختلاس صرفا توسط اشخاصی قابلیت تحقق دارد که با دولت در معنای عام و وسیع آن دارای علقه و رابطه استخدامی باشند. عنوان: حذف تکراری پیام: حذف
- سند عادی محسوب شدن اسناد گواهی امانی سپردهتعلیق حبس و منتفی شدن جزای نقدی موضوع تبصره 2 ماده 5 قانون تشدید مجازات مرتکبین اختلاس، ارتشاء و کلاهبرداری در صورتی قابل اعمال است که قبل از صدور کیفرخواست، تمام وجوه اختلاس شده، استرداد شده باشد نه بخشی از آن.
- شرط لازم جهت تحقق بزه پولشوییدر جرم اختلاس در مورد وجوه به صرف برداشت، جرم به صورت تام واقع شده است و استفاده یا عدم استفاده عملی شخص مرتکب از وجوه یا مال موضوع اختلاس تفاوتی در ماهیت جرم ایجاد نمی کند.
- شرط رسیدگی دادگاه نظامی به جرایم مستخدمین سازمان نیروهای مسلحدر رابطه با جرم اختلاس نوع رابطه استخدامی اعم از رسمی،پیمانی، قراردادی و روزمزد بودن مرتکب مؤثر در مقام نیست.
- تصاحب اموال مؤسسات عمومی غیردولتی سپرده شده به کارمندتصاحب وجوه مؤسسات عمومی غیردولتی سپرده شده به کارمند، خیانت در امانت است و رد مال در آن نیازمند دادخواست می باشد.
- تشخیص دادگاه صادرکننده رأی قطعی برای تعیین مرجع صالح در اعاده دادرسیهرگاه رأی دادگاه بدوی در دادگاه تجدیدنظر مورد تأیید قرار بگیرد، دادگاه صادرکننده حکم قطعی، همین دادگاه تجدیدنظر است لذا در فرض پذیرش اعاده دادرسی، مرجع صالح برای رسیدگی، دادگاه همعرض دادگاه تجدیدنظر میباشد.
۱۲