لاولکس در دهات و مزارع مورد اجاره و مشمول ماده 17 آیین نامه اصلاحات ارضی مصوب 43.5.3 اکثریت مالکین هر ده یا مزرعه ( اکثریت بر حسب میزان مالکیت) می توانند در مهلت مقرر در ماده 2 این قانون آمادگی خود را برای تقسیم ملک به نسبت بهره مالکانه به ادارات اصلاحات ارضی و تعاون روستایی شهرستان های مربوط کتبا در مقابل اخذ رسید رسمی اعلام و سپس ملک را ( اعم از اراضی دایر و بایر) با حقابه مربوط به نسبت بهره مالکانه بین خود و زارعین تقسیم و افراز و صورت مجلس تقسیم و افراز به ادارات اصلاحات ارضی محل تسلیم نمایند.
افراز و تقسیم از طریق نقشه برداری و یا بر مبنای مبذر و واحدهای محلی از قبیل جفت گاو - بنه - جریب و امثال آن به نحوی که سهم زارعین طبق نسق بندی جدید به نسبت نسق بندی قبلی یک جا و در یک طرف و سهم مالکین ( بدون زارع) یک جا و در طرف دیگر تفکیک و تعیین و صورت جلسه لازم تهیه و به امضای طرفین خواهد رسید. هزینه افراز و نقشه برداری کلا بر عهده مالک یا مالکین خواهد بود.
سهم مالکین که به طریق فوق الذکر تفکیک و تعیین می گردد در صورتی که به صورت مکانیزه اداره شود مشمول مقررات بند 3 ماده 2 قانون تشکیل شرکت های سهامی زراعی خواهد بود.
در صورتی که ظرف یک سال از تاریخ انقضای مهلت مقرر در ماده 2 این قانون زارعین و مالکین ذیربط برای تقسیم و افراز ملک توافق ننموده و صورت مجلس لازم را امضاء ننمایند مالک یا هر یک از مالکین موظفند مراتب را با ذکر علت عدم توافق حداکثر ظرف پانزده روز از تاریخ انقضای مهلت فوق به ادارات اصلاحات ارضی و تعاون روستایی محل کتبا در مقابل اخذ رسید اعلام نمایند در چنین صورتی هیات سه نفری مرکب از نمایندگان وزارت اصلاحات ارضی و تعاون روستایی به قائم مقامی طرفین و پس از انجام رسیدگی های لازم ملک را بر اساس مقررات این ماده بین مالکین و زارعین ذیربط تقسیم و افراز می نمایند. مفاد صورت مجلس افرازی که به نحو فوق تنظیم شده باشد پس از تایید ادارات اصلاحات ارضی و تعاون روستایی محل و یا نظر نمایندگان وزارت اصلاحات ارضی و تعاون روستایی ( در صورت عدم توافق طرفین برای تقسیم و افراز) جهت تنظیم اسناد انتقال و عملیات ثبتی ملاک عمل خواهد بود و دفاتر اسناد رسمی و ادارات ثبت مکلفند بر حسب مورد طبق مفاد این صورت مجالس و یا نظر نمایندگان وزارت اصلاحات ارضی و تعاون روستایی اقدام کنند.
تبصره 1 - زارعین مکلف به تبعیت از نظر مالک یا مالکین برای تقسیم ملک خواهند بود و در صورت خودداری زارعین یا مالکین از امضاء اسناد انتقال نماینده وزارت اصلاحات ارضی و تعاون روستایی به قائم مقامی آنان اقدام خواهد کرد. در صورتی که مالکین در مهلت مقرر در ماده 2 این قانون آمادگی خود را برای تقسیم ملک اعلام ننمایند و یا در صورت عدم توافق با زارعین در امر تقسیم و افراز ملک مراتب را ظرف مهلت مقرر در این ماده با ذکر دلایل عدم توافق در مورد افراز کتبا در مقابل اخذ رسید رسمی به ادارات اصلاحات ارضی و تعاون روستایی محل اعلام ننمایند با استفاده از سایر مقررات پیش بینی شده در این قانون ملک آنان به زارعین منتقل خواهد شد.
تبصره 2 - بهای نقدی آن قسمت از ملک ( اعم از اراضی دایر و بایر با حقابه مربوط) که بر اساس ماده فوق در نتیجه تقسیم به زارعین واگذار می شود معادل (5).(2) ده برابر مال الاجاره مربوطه پس از کسر 15% تخفیف محاسبه خواهد شد و در صورتی که زارع بخواهد بهای ملک سهمی خود را به اقساط 12 ساله بپردازد بهای ملک (5).(2) دوازده برابر مال الاجاره سالانه پس از کسر 15% تخفیف خواهد بود که باید به اقساط مساوی 12 گانه پرداخت شود و هرگاه زارعین خریدار مدت کمتری بهای ملک را بپردازند، به نسبت مدت از دو قسط اضافی کسر خواهد شد.
در مورد املاک مشمول ماده 17 آیین نامه اصلاحات ارضی مصوب 1343.5.3 کمیسیون خاص مشترک مجلسین وزارت اصلاحات ارضی و تعاون روستایی بر اساس ماده 4 آیین نامه مذکور مال الاجاره هر یک از زارعین را تعیین و سپس برای تعیین وجهی که باید زارع بپردازد بر اساس مقررات این تبصره عمل خواهد نمود.
تبصره 3 - در مورد شالیزارها که به اجاره داده شده است در صورتی که تقسیم آن بین زارع یا زارعین و مالکین یک جا و در یک طرف ده یا مزرعه تولید مشکل نماید و مراتب مورد تایید وزارت اصلاحات ارضی و تعاون روستایی قرار گیرد تقاضای اکثریت مالکین بر حسب مالکیت شرط نبوده و هر یک از مالکین می توانند با زارع یا زارعین خود برای تقسیم و تفکیک ملک مورد اجاره به تناسب بهره مالکانه توافق نمایند و صورت مجلس تقسیم و تفکیک را ظرف مهلت یک سال مذکور در این ماده به اداره اصلاحات ارضی و تعاون روستایی محل تسلیم کنند.
در صورتی که مالکین و زارعین مذکور برای تقسیم و افراز ملک توافق ننمایند مالکین موظفند ظرف پانزده روز از تاریخ انقضای مهلت مذکور در این ماده مراتب را با ذکر علت عدم توافق به اداره اصلاحات ارضی و تعاون روستایی محل در مقابل اخذ رسید رسمی اعلام کنند. در چنین صورتی برای تقسیم و افراز ملک اداره اصلاحات ارضی و تعاون روستایی محل بر اساس مقررات این ماده اقدام خواهد کرد.
هرگاه مالکین در مهلت مقرر در ماده 2 این قانون آمادگی خود را برای تقسیم و افراز ملک اعلام نکنند و یا در صورت عدم توافق با زارعین در امر تقسیم و افراز ملک مراتب را ظرف مهلت مقرر در این ماده با ذکر دلایل عدم توافق به اداره اصلاحات ارضی و تعاون روستایی محل در قبال اخذ رسید رسمی اعلام ننمایند پس از انقضای مهلت وزارت اصلاحات ارضی و تعاون روستایی طبق مقررات این قانون نسبت به فروش ملک به زارعین مربوط اقدام خواهد نمود.
تبصره 4 - مالکینی که از مقررات ماده فوق استفاده و نسبت به تقسیم ملک خود اقدام می نمایند نمی توانند از تسهیلات مقرر در ماده 5 و تبصره های آن استفاده نمایند و تا زمانی که ملک تقسیم نشده و سهم زارعین به آنان رسما منتقل نگردیده است زارعین مکلفند مال الاجاره ملک را کمافی السابق در مقابل دریافت رسید به مالک پرداخت نمایند.
تبصره 5 در مناطقی که به تشخیص وزارت اصلاحات ارضی و تعاون روستایی تعیین میزان و نسبت بهره مالکانه پرداختی به وسیله زارعین قبل از تاریخ 40.10.19 روشن نباشد ملک ( اعم از دایر و بایر با حقابه مربوط) به سه قسمت تقسیم و یک قسمت در سهم مالک یا مالکین و دو قسمت در سهم زارعین قرار خواهد گرفت و در چنین صورت زارعین ذینفع قیمت ملک سهمی خویش را به همان میزان و ترتیب مقرر در تبصره 2 این ماده پرداخت خواهد نمود و سهم هر یک از زارعین به نسبت نسق بندی قبلی آنان تعیین خواهد شد.
تبصره 6 - در مورد املاکی که به شرح این ماده مشمول شق تقسیم بشوند در صورتی که مورد رهن یا وثیقه بانک کشاورزی ایران باشند و وام دریافتی از بانک کشاورزی به تشخیص بانک مزبور به مصرف عمران قریه یا مزرعه مورد تقسیم موضوع این قانون رسیده باشد بانک مزبور مکلف است طلب خود را به نسبتی که ملک به زارعین منتقل می شود از قبوض اقساطی زارعین تامین و از ملک سهم آنان فک رهن نمایند.
سهم مالک یا مالکین از زمین برای تامین باقیمانده طلب بانک کشاورزی ایران در وثیقه یا رهن بانک مزبور باقی خواهد ماند.
تبصره 7 - در صورتی که املاک مشمول ماده فوق به نفع اشخاص بازداشت شده یا در وثیقه و رهن باشد و یا به نحوی از انحاء حقوقی برای اشخاص ثالث در آنها وجود داشته باشد مالکین موظفند ظرف یک سال پس از انقضای مهلت مقرر در ماده 2 این قانون و قبل از افراز موافقت ذینفع را جلب و موجبات فک رهن و آزادی ملک را فراهم سازند و در غیر این صورت ملک آنان برابر مقررات پیش بینی شده در این قانون به زارعین مربوط منتقل خواهد شد نسبت به املاکی که در جریان ثبت مورد اعتراض قرار گرفته، وجوه دریافتی از زارعین ( موضوع تبصره 2 این ماده) تودیع می گردد و هرگاه حکم نهایی به نفع معترض صادر شود مشارالیه منحصرا از وجوه تودیعی و سهمی که برای متقاضی ثبت باقیمانده است استفاده خواهد کرد.
تبصره 8 - املاک مجهول المالک و تقاضای ثبت نشده و هم چنین املاک مشمول ماده 5 قانون مواد الحاقی به آیین نامه اصلاحات ارضی مصوب46.2.12 از شمول این ماده خارج است و در مورد این قبیل املاک مقررات ماده 6 و تبصره های آن عمل خواهد شد. لیکن موقوفات خاص بر اساس مقررات این ماده و تبصره های آن بین زارعین و متولی و ناظر یا موقوف علیهم قابل تقسیم خواهد بود. وجوه حاصل از بابت سهم زمین واگذاری به زارعین به منظور تبدیل با حسن وسیله متولی موقوفه اختصاص به خرید مال دیگری داده می شود تا طبق ماده 90 قانون مدنی و مقررات مربوط مورد عمل قرار گیرد و نسبت به آن قسمت از اراضی که در سهم موقوفه باقی می ماند، متولی و ناظر یا موقوف علیهم بر اساس وقفنامه و مقررات مربوط اقدام خواهند کرد.
تبصره 9 - مفاد این ماده و تبصره های آن در مواردی که اکثریت زارعین هر ده یا مزرعه در مهلت مقرر در این ماده نیز تقاضای تقسیم ملک مربوط را بنمایند لازم الاجراء خواهد بود و در صورت استنکاف مالکین وزارت اصلاحات ارضی و تعاون روستایی به قائم مقامی آنان اقدامات لازم را انجام خواهد داد.
ماده ۱۱ قانون تقسیم و فروش املاک مورد اجاره به زارعین مستاجر
هنوز نظریه، رأی یا نشستی که به این ماده استناد کرده باشد ثبت نشده است.