نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۴/۴۵ مورخ ۱۴۰۴/۰۴/۱۸

آیا تشکیل محاکم خانواده در حوزه های قضایی، موجب سلب صلاحیت برخی شعب عمومی حقوقی فعال در زمینه پرونده های خانواده می شود؟ به عبارت دیگر، آیا قوه قضاییه ملزم است به صورت همزمان تمامی شعب دادگاه خانواده را راه اندازی کند و یا آنکه می تواند وفق آیین نامه اجرایی قانون حمایت خانواده مصوب۲۷ / ۱۱ / ۱۳۹۳ به تدریج شعب تخصصی دادگاه خانواده را فعال سازد؟

اولا، به موجب رای وحدت رویه شماره۷۶۹ مورخ۲۶ / ۴ / ۱۳۹۷ :هیات عمومی دیوان عالی کشور» مطابق بند سوم اصل بیست و یکم قانون اساسی و ماده یک قانون حمایت خانواده مصوب۱۳۹۱ ایجاد دادگاه صالح برای حفظ کیان خانواده ضرورت دارد و تشکیل آن با رعایت ضوابط قانونی به قوه قضاییه محول شده است و چون موارد صلاحیت دادگاه خانواده در ماده۴ این قانون صراحتا بیان شده است؛ لذا این دادگاه که با رعایت ترتیبات معین قانونی تشکیل می شود دادگاه اختصاصی محسوب می گردد و صلاحیت آن نسبت به دادگاه های عمومی، ذاتی است .«... همچنین در رای وحدت رویه شماره۷۷۳ مورخ۲۰ / ۹ / ۱۳۹۷ همین مرجع، بر ذاتی بودن صلاحیت دادگاه خانواده تاکید شده .است ثانیا، مطابق تبصره یک ماده یک قانون حمایت خانواده مصوب۱۳۹۱ ، صرفا در حوزه قضایی شهرستان که دادگاه خانواده تشکیل نشده است، دادگاه عمومی حقوقی مستقر در آن حوزه می تواند با رعایت تشریفات مربوط و مقررات این قانون، به امو ر و دعاوی خانوادگی رسیدگی کند؛ مشابه همین حکم )با استثناء نمودن دعاوی راجع به اصل نکاح و انحلال آن( در تبصره۲ ماده یک قانون پیش ،گفته، برای دادگاه بخش که در حوزه آن دادگاه خانواده تشکیل نشده پیش.بینی شده است با توجه به مراتب پیش گفته، به محض تشکیل دادگاه خانواده در یک حوزه قضایی، دادگاه حقوقی عمومی )حتی اگر پیش از آن، از باب تقسیم کار، رسیدگی به امور و دعاوی خانوادگی را بر عهده داشته و جانشین دادگاه خانواده محسوب می شده .است(، صلاحیت ذاتی برای رسیدگی به این دسته از امور و دعاوی را نخواهد داشت دکتر احمد م حمدی باردیی