نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۴/۵۸۳ مورخ ۱۴۰۴/۱۱/۲۹

۱ - اعضای زوج و فرد )مشمول دیه صد و یا پنجاه درصد( از بین قلب، مغز و مخچه، ریه ها، کلیه ها، حالب ،ها مثانه، تخمدان ها، رحم، غدد فوق کلیوی، لوزالمعده، معده، تیرویید و پاراتیرویید کدامند؟ آیا می توان مغز و م ،خچه قلب و کبد )اعضای فرد( و کلیه ها و ریه ها )اعضای زوج( را اعضای مشمول دیه و دیگر اعضا را مشمول ارش دانست؟ ۲ - در صورتی که رحم مشمول تعریف عضو قرار گیر د، آیا رحم زنی جوان که در سن باروری است با رحم زنی مسن که دیگر قابلیت باروری ندارد، دارای ارزش یکسان است و هر دو دارای یک دیه کامل می باشند؟ ۳ - آیا آتروفی هر یک از اعضا که با از بین رفتن عملکرد آنها همراه باشد، حکم از بین رفتن عضو را دارد؟ ۴ - در موارد شکست گی یا خردشدگی استخوان های بلند که دیه مقدر دارند، چنانچه در فرآیند درمان بخشی از آنها خارج شود، آیا بابت نقص ایجاد شده در ساختار استخوان، می توان ارش مازاد را لحاظ کرد؟ ۵ - وضعیت التیامی شکستگی های استخوانی در اندام ها، ترقوه و ستون فقرات که مصدوم پیش از ال ت یام فوت می کند چگونه اعلام می(شود؟ )اعم از درمان شده یا درمان نشده ۶ - مقصود از عبارت موضحه دنده یا موضحه ترقوه چیست؟ آیا در مواردی که جراحت پوست در محاذات دنده یا ترقوه باشد و به پوست نازک روی آن ها برسد، هم موضحه پوست و هم موضحه ترقوه یا دنده تعلق می یگ رد ،یا فقط موضحه دنده یا ترقوه؟ این موضوع از این جهت واجد اهمیت است که چنانچه موضحه دنده تعلق گیرد جراحت سمحاق آن ناحیه دو درصد ارش است؛ اما جراحت موضحه آن بر روی دنده ،های غیر محیط بر قلب .بیست و پنج صدم درصد دیه دارد که با عدالت قانون در تضاد است ۷ - آیا جراحتی که به پرده نازک استخوان دست یا پا مانند ناحیه ساعد برسد و آن را کنار بزند، فقط مشمول موضحه پوست است و یا آنکه برای موضحه استخوان هم ارش یا دیه ای متصور است؟ ۸ - آیا در مهره های ستون فقرات، جمجمه و دنده، آسیب هایی مانند»کنده شدن تکه ای از استخوان» «رک ت « »خردشدگی « یا»نفوذ در استخوان «مصداق دارد؟ چنانچه این آسیب ها موضوعیت دارد، به آنها دیه تعلق می گیرد یا ارش؟ به چه میزان؟ ۹ - در بند»ب « ماده۶۴۷ قانون مجازات اسلامی مصوب۱۳۹۲ )شکستگی ستون فقرات ( دیه کامل مربوط به شکستگی ستون فقرات است یا متعلق به منفع ت از بین رفته می باشد و یا برای مجموع آنها محاسبه می شود؟ ۱۰ - در بند»پ « ماده۶۴۷ قانون مجازات اسلامی مصوب۱۳۹۲ )شکستگی ستون فقرات(، چنانچه شکستگی ستون فقرات بی عیب درمان شود؛ اما به از بین رفتن چند منفعت )به جای یک منفعت( منجر شود، حکم قضیه چیست؟ مانند آنکه حکم خسارت نهایی در فرضی که عدم توان نشستن و راه رفتن به شکستگی ستون فقرات منتسب شود و زوال دیگر منافع جداگان ه لحاظ شود، با زمانی که عدم توانایی کنترل ادرار به شکستگی ستون .فقرات منتسب شود و برای عدم زمان نشستن و راه رفتن جداگانه ارش تعیین شود، متفاوت خواهد بود ۱۱ - مقصود از خمیدگی در تبصره۲ ماده۶۴۷ قانون مجازات اسلامی مصوب۱۳۹۲ چیست و چه میزان از خمیدگی مدنظر ا ست؟ ۱۲ - آیا برای با عیب درمان شدن مهره های ستون فقرات مانند فرضی که ارتفاع مهره کاهش یافته است، می توان ارش مازاد بر دیه شکستگی مهره )ده درصد( تعیین کرد؟ ۱۳ - آیا دیه جراحت و شکستگی استخوان های بند انگشت به نسبت ارزش آن انگشت است و یا ارزش هر بند انگشت؟ ۱۴ - آیا شکستگی تیغه میانی بینی که از نظر علم پزشکی شکستگی بینی محسوب می شود، از ن ظر فقهی نیز شکستگی بینی محسوب می شود؟ ۱۵ - در شکستگی بینی که با عیب و نقص بهبود یابد، آیا مجموع شکستگی و عیب مشمول ارش است یا فقط عیب آن مشمول ارش است و خود شکستگی دیه مقدر )ده د رصد( دارد؟ ۱۶ - با عنایت به اینکه در ناحیه فرج، لب ،های بزرگ و کوچک و اجزاء دیگری مانند تکمه تناسلی وجود دارد مقصود از قطع و از بین بردن اندام تناسلی زن کدام قسمت است؟ آیا شامل ناحیه تناسلی داخلی نیز می شود؟ ۱۷ - در مواردی که بیضه به علت آسیب وارده دچار آترو فی شده و به حدی کوچک می ،شود که کارایی ندارد آیا از مصادیق از بین بردن بیضه است؟ چنانچه بیضه آتروفیک که فاقد کارایی است و به مانند یک نسج زاید شده است، در اثر حادثه آسیب ببیند و خارج شود، چه حکمی دارد؟ ۱۸ - آیا در زنان عدم توان مقاربت )واجد دیه کامل( موضوعی ت دارد و یا آنکه در زنان فقط موضوع عدم لذت مقاربت )واجد ارش( مصداق دارد؟ ۱۹ - آیا ارش صدمات و منافع زن نیز به مانند دیه، در صورت رسیدن به ثلث یا بیشتر، نصف می شود؟ ۲۰ - در بسیاری موارد اختلال در منفعت ضبط مدفوع یا ادرار به صورت احتباس مدفوع یا ادرار است و فر د باید با روشی غیر طبیعی مانند استفاده از انگشت یا تنقیه اجابت مزاج کند و یا با تعبیه سوند ادرار را خارج کند؛ در این موارد در صورت عدم تخلیه مدفوع پس از چند روز یا ادرار پس از چندین ساعت، سرریز می شود و نشت مدفوع یا ادرار اتفاق می افتد. آیا این موارد مشمول ارش است یا دیه عدم توان ضبط مدفوع / ادرار تعلق می گیرد؟

۵ - چنانچه شخص به لحاظ صدمات وارده، دچار شکستگی به شرح مذکور در استعلام شود و سپس به علت دیگری فوت کند، تا زمانی که مجنی علیه در قید حیات بوده و شکستگی وی بدون عیب و نقص درمان نشده تا مشمول قسمت آخر بند»الف « ماده۵۶۹ قانون مجازات اسلامی مصوب۱۳۹۲ و دیگر مواد مربوط؛ از جمله ماده۶۵۶ و بند»ت « ماده۶۴۷ این قانون شود، درمان شدن بدون عیب و نقص، با توجه به سیاق مواد قانونی؛ از جمله بند»الف « ماده۵۶۹ قانون یادشده، استثنایی بر میزان دیه شکستگی است که مستلزم اثبات آ ن با دلیل است؛ بنابراین، تنها در صورتی که در نتیجه تحقیقات قضایی احراز شود شکستگی پیش از فوت، بدون عیب و .نقص درمان شده است، مشمول دیه متعلقه در حالت درمان بدون عیب و نقص است ۹ و۱۰ - اولا، از بندهای»ب « و»ت « ماده۶۴۷ قانون مجازات اسلامی مص وب۱۳۹۲ چنین مستفاد است که قانونگذار با در نظر گرفتن درمان بی عیب شکستگی ستون فقرات، در فرض»از بین رفتن یکی از مناف ع « وفق بند»ب « این ماده، به پرداخت دیه کامل حکم نموده است؛ بر این اساس، در بند»ب « یادشده، دیه شکستگی ستون فقرات که بی عیب درمان شده است با دیه زوال منفعت تداخل نموده و برای مجموع آنها یک دیه کامل .ثابت است ثانیا، همان گونه که آورده شد، شکستگی ستون فقرات در فرضی که بی عیب درمان شود و باعث از بین رفتن صرفا یک منفعت شود، وفق بند»ب « ماده۶۴۷ قانون مجازات اسلامی مصوب۱۳۹۲ موجب یک دیه کامل است؛ اما چنانچه در نتیجه شکستگی ستون فقرات که بی عیب درمان شده است، بیش از یک منفعت از بین برود ، با عنایت به اصل عدم تداخل دیات و با لحاظ حکم ماده۵۴۴ همین قانون، به تعداد منافع از بین رفته مازاد یا صدمات دیگر حسب مورد، دیه یا ارش تعلق می.گیرد ۱۱ - منظور از خمیدگی پشت مذکور در تبصره۲ ماده۶۴۷ قانون مجازات اسلامی مصوب۱۳۹۲ ، انحنای پشت .در حد محسوس است و تشخیص آن با کارشناس )پزشکی قانونی( است و میزان خمیدگی موثر در مقام نیست ۱۳ - بند انگشت عضو تلقی نمی شود؛ بلکه وفق ماده۶۴۱ قانون مجازات اسل امی مصوب۱۳۹۲ هر انگشت به عنوان یک عضو دیه مشخصی دارد )یک دهم دیه کامل( که بین مقدار بندها تقسیم می شود؛ بنابراین دیه جراحت یا شکستگی بند انگشت بر اساس دیه انگشت سنجیده و محاسبه می شود و نه دیه بندهای انگشتان؛ زیرا مو اد ۵۶۸ ، ۵۶۹ و۷۰۹ قانون مجازات اسلامی م صوب۱۳۹۲ .ناظر به عضو )انگشت( است ۱۵ - ماده۵۹۳ قانون مجازات اسلامی مصوب۱۳۹۲ در خصوص دیه شکستن بینی، چهار حالت را پیشبینی کرده است؛ در فرض سوال که شکستگی بینی با عیب و نقص بهبود یافته است، وفق ماده یادشده موجب ارش است و ارش مقرر در این خصوص برای مجموع شکس.تگی بینی و عیب و نقص آن است ۱۶ - ماده۶۶۴ قانون مجازات اسلامی مصوب۱۳۹۲ مقرر داشته است» قطع و از بین بردن هر یک از دو طرف اندام تناسلی زن موجب نصف دیه کامل و قطع و از بین بردن بخشی از آن، به همان نسبت دیه دارد«؛ مقص ود از حکم این ماده، قطع و از بین بردن دو لب )شفر( یعنی دو گوشتی است که عورت و آلت تناسلی را احاطه نموده است و ناحیه تناسلی داخلی را شامل نمی.شود ۱۸ - به موجب ماده۷۰۷ قانون مجازات اسلامی مصوب۱۳۹۲ » از بین بردن کامل قدرت مقاربت، موجب دیه کامل است«؛ حکم این ماده به صورت مطلق وضع شده است و مرد و زن را شامل می شود. در صورتی که صدمه و آسیبی موجب از بین بردن کامل قدرت مقاربت زن شود؛ به گونه ای که امکان مقاربت و جماع را برای او میسر نسازد، موجب دیه کامل است. بر این اساس، حکم مقرر در ماده ذکر شده، با حکم ماده۷۰۶ همین قانون که در صورت از بین بردن لذت مق اربت زن، ارش را ثابت دانسته است، متفاوت بوده و دو موضوع جداگانه می.باشد ۱۹ - با توجه به مواد۱۷ و۴۴۹ قانون مجازات اسلامی مصوب۱۳۹۲ ، »ارش« ، دیه غیر مقدر است و مطابق ماده۵۶۲ این قانون، در»ارش « تفاوتی میان زن و مرد نیست؛ اما میزان ارش جنایت وارده به اعضاء و منافع .زن نباید بیش از دیه اعضاء و منافع او باشد »پاسخ به دیگر پرسش ها مستلزم بررسی بیشتری است و متعاقبا اعلام می.شود«