نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۴/۶۴۷ مورخ ۱۴۰۴/۱۱/۲۹

نظر به اینکه بر اساس بند»ث « ماده۱۱۳ قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مصوب۱۴۰۳ و ماده۱۲ و ذیل آن و ماده۱۳ آیین نامه اجرایی این بند مصوب۲۶ / ۱۲ / ۱۴۰۳ هیات وزیران، گواهی انحصار وراثت صادره از سوی سازمان ثبت احوال ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ قابل اعتراض در هیات حل اختلاف موضوع ماده۳ ،قانون ثبت احوال و رای هیات مذکور ظرف بیست روز از تاریخ ابلاغ قابل اعتراض در دادگاه صالح است در خصوص مقررات یاد شده، خواهشمن د است به پرسش:های زیر پاسخ دهید ۱ - ،چنانچه اعتراض به گواهی انحصار وراثت یا رای هیات حل اختلاف خارج از مهلت مقرر قانونی تقدیم شود پذیرش و رسیدگی به این نوع اعتراض بر عهده کدام مرجع است؟ ۲ - در صورتی که اعتراض به این گواهی و رای هیات حل اختلاف خارج از مهلت مقرر قانونی؛ اما مستند به جهات و معاذیر موجه از قبیل موارد مذکور در ماده۳۰۶ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب۱۳۷۹ باشد، آیا می توان به این معاذیر استناد کرد؟ در صورت مثبت بودن پاسخ، رسیدگی به این معاذیر بر عهده کدام مرجع است و مهلت جدید پس از رفع عذر چه مدتی است؟ ۳ - هیات حل اختلاف صالح برای رسیدگی به اعتراض نسبت به گواهی انحصار وراثت صادر شده از سازمان ثبت احوال کشور، هیات مستقر در کدام حوزه است؟ ۴ - آیا رسیدگی به اعتراض به رای هیات حل اختلاف موضوع ماده۳ قانون ثبت احوال مصوب۱۳۵۵ با اصلاحات و الحاقات بعدی در دادگاه صالح، مستلزم تقدیم دادخواست و طرح دعوا به طرفیت سازمان ثبت احوال کشور است؟ ۵ - چنانچه اعتراض ذی نفع به گواهی انحصار وراثت متضمن ترافع و مستلزم اقامه د عوا از قبیل؛ اثبات نسب و ت نفیذ وصیت نامه باشد، هیات حل اختلاف در خصوص اعتراض چه تصمیمی باید اتخاذ کند؟

۱ و۲ - اولا، به موجب بند»ث « ماده۱۱۳ قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۴۰۳ و مواد۱۲ و۱۳ آیین نامه اجرایی این بند مصوب ۲۶ / ۱۲ / ۱۴۰۳ هیات وزیران، گواهی انحصار وراثت صادره از سوی سازمان ثبت احوال ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ در هیات حل اختلاف موضوع ماده۳ قانون ثبت .احوال قابل اعتراض است و رای هیات نیز ظرف بیست روز از تاریخ ابلاغ در دادگاه صالح قابل اعتراض است ثانیا، در قانون ث بت احوال مصوب۱۳۵۵ با اصلاحات و الحاقات بعدی و آیین نامه طرز رسیدگی هیات های حل اختلاف اسناد ثبت احوال مصوب۱۶ / ۸ / ۱۳۵۶ هیات وزیران و همچنین آیین نامه صدرالذکر قابلیت پذیرش یا عدم پذیرش عذر موجه برای تقدیم اعتراض خارج از مهلت قانونی و رسیدگی یا عدم رسیدگی به این ادعا ذکر نشده است؛ اما موارد معاذیر قانونی تقدیم اعتراض به آراء خارج از مهلت مقرر در ماده۳۰۶ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب۱۳۷۹ .ذکر شده است نظر به اینکه، هدف از پذیرش معاذیر قانونی جلوگیری از تضییع حقوق اشخاص است که به لحاظ وجود موانعی که ایجاد و رفع آن خارج از اراده آن ها است، قادر به اقدام در مهلت مقرر قانونی نبوده اند، به نظر می رسد معاذیر موجه؛ از قبیل مواد مندرج در ماده۳۰۶ قانون یاد شده و استناد به آن در مرجع رسیدگی به اعتراض به گواهی انحصار وراثت (حسب مورد هیات حل اختلاف و یا دادگاه صالح) قابل پذیرش و رسیدگی است و در فرض پذیرش معاذیر قانونی، مهلت جدید اعطا نمی شود و بازه زمانی که عذر مورد نظر وجود داشته است، جزء مهلت محاسبه نمی.شود ۳ - ن ظر به اینکه وفق بند»ث « ماده۱۱۳ قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مصوب۱۴۰۳ و ماده۱۰ آیین نامه اجرایی این بند مصوب۲۶ / ۱۲ / ۱۴۰۳ هیات وزیران، گواهی انحصار وراثت ظرف بیست روز پس از ثبت واقعه وفات به وسیله سازمان ثبت احوال کشور؛ از طریق سا مانه و به طرز متمرکز صادر می شو د و با عنایت به ماده۳ قانون ثبت احوال مصوب۱۳۵۵ با اصلاحات و الحاقات بعدی، هیات حل اختلاف اداره ثبت .احوالی که سند وفات را تنظیم کرده است، مرجع رسیدگی به اعتراض به گواهی حصر وراثت صادره است ۴ - اولا، با توجه به اطلاق ماده۴۸ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب۱۳۷۹ ، رسیدگی به اعتراض به رای هیات حل اختلاف موضوع ماده۳ قانون ثبت احوال مصوب۱۳۵۵ با اصلاحات و الحاقات بعدی و ماده۱۲ آیین نامه صدرالذکر، در خصوص گواهی انحصار وراثت، مستلزم تقدیم دادخواست است. ثانیا، نظر به اینکه اعتراض به گواهی انحصار وراثت ناظر به اقدام اداره ثبت احوال است، این اداره باید طرف دعوا .قرار گیرد ۵ - اولا، اظهارنظر در مواردی از قبیل اثبات نسب و تنفیذ وصیت نامه (عادی) از جمله امور ترافعی و در صلاحیت مرجع قضایی و خارج از صلاحیت ه یات حل اختلاف موضوع ماده۳ قانون ثبت احوال مصوب۱۳۵۵ با اصلاحات و الحاقات بعدی و ماده۱۲ آیین نامه صدرالذکر است؛ بنابراین در فرض سؤال، چنانچه اعتراض ذی نفع به گواهی انحصار وراثت متضمن و مستلزم اقامه دعوا از قبیل موارد فوق باشد، هیات حل اختلاف صلاحیت رسیدگی ب ه این موارد را ندارد و رسیدگی به آن، مستلزم اقامه دعوا در مرجع قضایی صالح است؛ بنابراین هیات حل اختلاف نسبت به رد اعتراض، اتخاذ تصمیم می.کند ثانیا، با توجه به موارد قطعیت گواهی انحصار وراثت به شرح مذکور در بندهای ماده۱۷ آیین نامه اجرایی بند»ث « ماده۱۱۳ قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران (موضوع صدور گواهی انحصار وراثت توسط سازمان ثبت احوال کشور) مصوب۲۶ / ۱۲ / ۱۴۰۳ هیات وزیران و با لحاظ ماده۱۸ این آیین نامه که مقرر می :دارد »در صورت صدور حکم قطعی از سوی مراجع قضایی در مواردی از قبیل اثب ات یا نفی نسب که مؤثر بر مفاد گواهی انحصار وراثت باشد، مرجع قضایی مکلف است رای مذکور را به سازمان اعلام کند. سازمان نیز مکلف است بر اساس رای مرجع قضایی گواهی انحصار وراثت اصلاحی را صادر و به وراث و ... ابلاغ کند« ، فرض اصلاح گواهی حصر وراثت قطعی از سوی سازم ،ان ثبت احوال کشور به رسمیت شناخته شده است. بر این اساس، در فرض سؤال ابتدا باید در مرجع صالح قضایی دعوایی که مؤثر بر گواهی انحصار وراثت است؛ از قبیل تنفیذ وصیت نامه، مطرح شود و پس از قطعیت رای مطابق ماده۱۸ یادشده، رای قطعی به سازمان ثبت احوال کشور ارسال ش ود و این سازمان بر مبنای رای قطعی که مؤثر در گواهی مذکور است، گواهی انحصار وراثت اصلاحی را صادر و ابلاغ کند؛ .بنابراین ضرورتی به اعتراض به گواهی انحصار وراثت در هیات حل اختلاف نیست