پرسش
دو شخص با یکدیگر قرارداد بیع منعقد می نمایند. ثمن معامله نیز به طور مقطوع، معلوم و معین به صورت وجه رایج تعیین می گردد. در ضمن عقد شرط می گردد که بخشی از ثمن به صورت نقدی پرداخت گردد و مابقی ثمن هر وقت خریدار مبیع را به شخص ثالث بفروشد به فروشنده پرداخت گردد. در چنین وضعیتی آیا فقط شرط به لحاظ مجهول بودن باطل است و مابقی ثمن حال محسوب می گردد یا به لحاظ سرایت جهل به عوضین معامله بطلان شرط موجب بطلان معامله خواهد شد؟
نظر و پاسخ
در فرض سوال، شرط به لحاظ مشخص نبودن زمان پرداخت باقی مانده ثمن، باطل است؛ لیکن مفسد و مبطل عقد نیست و جهل به عوضین ایجاد نمی کند؛ زیرا ثمن معین و مشخص است و با بطلان شرط، پرداخت باقی مانده ثمن حال می شود.
بدیهی است در صورت عدم اسقاط کافه خیارات ولو خیار غبن فاحش و افحش، خریدار مغبون حق اعمال فسخ ناشی از خیار غبن را خواهد داشت والا بنابر اصل صحت و لزوم عقد و قاعده اقدام، ملتزم به عقد بیع می باشد.
شرط مذکور اگرچه باطل می باشد اما تاثیری در اصل قرارداد ندارد چون ثمن معامله به میزان مشخص تعیین شده است اگرچه زمان پرداخت مشخص نبوده و مجهول می باشد تنها شرط زمان پرداخت باطل است؛ لذا ثمن معامله حال تلقی می گردد. مضافا اینکه در قراردادها یکی از اصول، حاکم اصل بر صحت بوده و هرگاه شک در خصوص سرایت جهل شرط به عوضین حاصل گردد اصل بر عدم سرایت می باشد.
شرط مجهول بوده و باعث جهل به عوضین خواهد شد و معامله از اساس باطل می باشد زیرا مطابق قاعده فقهی للاجل قسط من الثمن حاکم بوده و شرط زمان در میزان ثمن موثر می باشد و چون زمان مجهول است ثمن هم مجهول می باشد؛ لذا معامله باطل است.
رده:نشست های قضایی سال ۱۴۰۱