نشست قضایی درباره مسیولیت صادرکننده و ظهرنویس سفته در پرداخت سفته واخواست نشده

شخص الف سفته ای را صادر و شخص ب به عنوان ضامن، ظهر آن را امضا می نماید. حال دارنده به دلیل عدم پرداخت وجه سند، بدون واخواست سفته دعوای مطالبه وجه به طرفیت شخص الف و ب مطرح می نماید. در مقام رسیدگی به این دعوا چه کسی مسیول پرداخت وجه سند می باشد؟ در صورت محکومیت هردو نفر به پرداخت، مستدلا بیان فرمایید مسیولیت هریک به چه نحو است؟

با توجه به رای وحدت رویه شماره ۵۹۷ مورخ ۷۴/۲/۱ هیات عمومی دیوان عالی کشور، صادرکننده سفته و ضامن در مقابل دارنده سفته مسیولیت تضامنی دارند؛ البته ضامن صرفا در اسناد تجاری زمانی مسیولیت دارد که وفق مواد ۲۸۰، ۲۸۴ و ۲۸۵ قانون تجارت اقدام شده و در مهلت مقرر سند واخواست شده باشد والا در صورت عدم واخواست در مهلت، ضامن دیگر مسیولیتی ندارد و صرفا صادرکننده (متعهد) در حد یک سند عادی مسیولیت خواهد داشت. با توجه به اینکه مطابق ماده ۲۴۹ قانون تجارت، ظهرنویسی که به عنوان ضامن، ظهر اسناد تجاری را امضا نموده است با مضمون عنه دارای مسیولیت می باشد ولی نوع مسیولیت از بابت تضامنی یا غیرتضامنی بودن، منوط به رعایت شرایط مقرر در مواد ۲۸۰، ۲۸۴ و ۲۸۵ قانون تجارت می باشد و چنانچه سفته واخواست نشده باشد فاقد امتیازات مختص به اسناد تجاری بوده و صرفا یک سند عادی محسوب می گردد و نظر به اینکه مسیولیت تضامنی امری استثنایی و خلاف اصل است و تصریحی در خصوص مسیولیت تضامنی امضا کنندگان اسناد عادی وجود ندارد؛ لذا ضمانت نقل ذمه به ذمه بوده و مسیولیت امضاء کنندگان تضامنی نبوده بلکه به صورت مساوی است. در این حالت با توجه به اینکه سفته واخواست نشده است از مزایای سند تجاری بی بهره است و یک سند عادی مشمول ماده ۱۳۰۱ قانون مدنی محسوب می گردد. لیکن اگر بخواهیم از قواعد قانون مدنی پیروی نماییم این ضمانت نقل ذمه به ذمه خواهد شد که قطعا در این مورد طرفین چنین اراده ای نداشته اند و به نظر باید به اراده واقعی طرفین و عرف مسلم در این مورد مراجعه کرد. مسلما در زمان امضای ظهر سند توسط ضامن، اراده طرفین بر این بوده که در صورت عدم پرداخت مبلغ توسط صادرکننده، ضامن مسیول پرداخت کل مبلغ سفته باشد نه اینکه بخواهند مسیولیت صادرکننده را بری نمایند و یا حتی بخواهند بالمناصفه ضامن و صادرکننده را مسیول پرداخت قرار دهند. همچنین عرف مسلم در این مورد این گونه است که کسی که ظهر یک سند تجاری را امضا می کند منظور ضمانت تضامنی از صادرکننده است و این برداشت از این عمل صورت می گیرد؛ لذا با این تفاسیر هم صادرکننده و هم ضامن، مسیولیت تضامنی در پرداخت وجه سفته دارند و دارنده می تواند به هریک از آنها جهت مطالبه طلب رجوع نماید. رده:نشست های قضایی سال ۱۳۹۹