پرسش
از منزل متهم چند پرنده کبک وحشی کشف شده و سپس پرندگان در طبیعت رها شده اند. اداره محیط زیست، با این توجیه که ممکن است پرندگان در طبیعت تلف یا شکار جانوران شوند، به استناد بند چ ماده ۳ و ماده ۱۸ قانون شکار و صید مصوب ۱۳۴۶، تقاضای مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم را به عنوان شاکی و مدعی خصوصی نموده است. آیا ادعای محیط زیست برای مطالبه ضرر و زیان قابل پذیرش است؟
نظر و پاسخ
نفس مطالبه ضرر و زیان از ناحیه محیط زیست موجه می باشد. البته دادگاه باید قطعی بودن ضرر و زیان را از طرق قانونی، احراز نماید. بدیهی است در صورت عدم احراز مسیولیتی متوجه خوانده دعوی نمی باشد. نتیجتا نظریه اکثریت در حد این استنتاج تایید می گردد.
هرچند که به موجب ماده ۱۸ قانون شکار و صید مصوب ۱۳۴۶، در خصوص جرایم مذکور در این قانون، اداره محیط زیست شاکی و مدعی خصوصی محسوب می گردد و می تواند ضرر و زیان ناشی از جرم را مطالبه نماید؛ لیکن باید توجه داشت که از شرایط مطالبه جبران ضرر و زیان، قطعی بودن ضرر و زیان است و لذا در صورتی که ورود ضرر و زیان به سبب جرم محتمل باشد نمی توان جبران آن را درخواست کرد؛ زیرا اصل، عدم مسیولیت است. در فرض سوال پرنده کشف شده تلف نشده است بلکه در طبیعت رها شده است و استدلال نظر مخالف مبنی بر اینکه بعد از آزادسازی امکان ادامه حیات ندارند صحیح نیست و صدق اتلاف نمی نماید؛ چه آنکه سایر پرندگان وحشی که در طبیعت زندگی می نمایند نیز ممکن است شکار دیگر حیوانات وحشی شوند. از طرفی در صورت شکار آن ها توسط دیگر حیوانات وحشی، نمی توان تلف را مستند به فعل متهم نمود. بنابراین محرز است که منظور قانون گذار از مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم، در خصوص مواردی است که پرنده یا سایر حیوانات مندرج در این قانون توسط متهم تلف شده باشد.
به موجب ماده ۱۸ قانون شکار و صید، اداره محیط زیست در مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرایم مذکور در این قانون شاکی و مدعی خصوصی محسوب می گردد و حسب بند چ ماده ۳ قانون پیش گفته تعیین بهای حیوانات از لحاظ مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم بر عهده این سازمان است. با توجه به اینکه حیوانات و پرندگان حیات وحش در صورت زنده گیری و نگهداری توسط انسان پس از مدتی امکان ادامه حیات مستقل در طبیعت را از دست می دهند و بعد از مدتی از بین می روند و این موضوع از جهت علمی نیز اثبات شده است و لذا اقدامات متهم باعث عدم امکان سازگاری پرنده با طبیعت درنتیجه تلف حیوان می گردد. بنابراین مطالبه ضرر زیان ناشی از جرم صحیح و قابل پذیرش است.
رده:نشست های قضایی سال ۱۴۰۰