نشست قضایی درباره مسیولیت ظهرنویس یا ضامن چک در حالت جعلی بودن امضای چک

چنانچه جعلی بودن امضای صادر کننده چک احراز شود آیا تاثیری در مسیولیت ظهر نویس و یا ضامن چک دارد و باعث سلب مسیولیت آنها می شود یا اینکه مسیولیت آنها به قوت خود باقی است ؟

قانون تجارت در خصوص اثر جعلی بودن امضای صادر کننده چک در ظهر نویسی و یا مسیولیت ضامن چک تصریحی ندارد، اما آنچه مسلم است صاحب حساب و صادر کننده ای که امضای وی جعل شده مسیولیتی ندارد، بلکه طبق ماده ۱۹۶ قانون مدنی اصل بر آن است که خود جاعل مسیول است و استفاده از چک دیگری وی را مبری از مسیولیت نمی کند، به علاوه بر اساس ماده ۲۴۹ قانون تجارت و نظر به اصل استقلال امضایات در اسناد تجاری، هر کس سند تجاری را امضاء کند در قبال دارنده با حسن نیت مسیول است؛ گرچه اداره حقوقی قوه قضاییه در نظر شماره ۷/۲۰۳ مورخ ۹۱/۱۲/۹ معتقد است بدون امضای واقعی دارنده حساب، سند تجاری شکل نگرفته و دارنده چک از مزایای این سند به عنوان یک سند تجاری بی بهره خواهد بود و حتی علیه سایر امضاء کنندگان دیگر نمی تواند از آن به استناد یک سند تجاری استفاده نماید. در فرض سوال شخصی که پشت چک را به عنوان ضامن امضا نموده مسیول نیست ولی کسی که به عنوان ظهر نویس امضا نموده مسیول است. ادله این نظریه: ۱- کسی که چک را ظهر نویسی کرده و به دیگری منتقل می کند در قبال انتقال چک مالی از منتقل الیه چک دریافت نموده و امضای ظهر چک (به جهت انتقال) تاییدی بر بدهکار بودن ظهر نویس است و در این صورت حتی اگر مجعول بودن امضای صادر کننده احراز شود تاثیری در مسیولیت ظهر نویس ندارد ولی کسی که چکی را به عنوان ضامن امضا نموده چون مسیولیت وی فرع بر مسیولیت صادر کننده به عنوان مضمون عنه است و وقتی صادر کننده به عنوان مضمون عنه چک را امضا ننموده و مسیولیتی برای پرداخت وجه چک ندارد بالتبع کسی که به عنوان ضامن چک را امضا نموده مسیولیتی ندارد. ۲- اصل استقلالی بودن امضایات در اسناد تجاری از مسیولیت ظهر نویس حکایت دارد حتی اگر مجعول بودن امضای صادر کننده احراز شود؛ بنابر این مسیولیت ظهر نویس تابع مسیولیت صادر کننده نیست. درفرض سوال هیچ یک از ضامن وظهر نویس مسیولیت ندارند. ادله این نظریه ۱- برابر ماده ۲۲۳ قانون تجارت یکی از ارکان برات امضای آن توسط صادر کننده است و برابر ماده ۳۱۱ همین قانون چک باید به امضای صادر کننده برسد، بنابر این وقتی چک به امضای صادر کننده نرسیده یکی از ارکان اصلی چک وجود ندارد و هیچ یک از ظهر نویس و ضامن ضمانت پرداخت ندارند. ۲- ضامن به تصور اینکه چک صحیحا صادر شده پرداخت وجه آن را ضمانت می کند و ظهر نویس با این ذهنیت که چک صحیح صادر شده با امضای ظهر چک آن را به دیگری منتقل می کند و وقتی مجعول بودن امضای صادر کننده احراز شود چون چک صحیحا صادر نشده هیچ یک از ضامن و ظهر نویس مسیولیت پرداخت ندارند. نظریه دوم در فرض سوال هم ضامن وهم ظهر نویس مسیولیت پرداخت دارند. دلیل این نظریه مسیولیت ضامن وظهر نویس هردو بالاصاله است و هر امضا یک تعهد مستقل محسوب می شود از این جهت است که ورشکستگی یا اعسار صادر کننده تاثیری در مسیولیت ظهر نویس و یا ضامن ندارد بنابر این اگر مسیولیت صادر کننده به لحاظ اثبات جعلیت امضا منتفی شود تاثیری در مسیولیت ضامن و ظهر نویس ندارد. رده:نشست های قضایی سال ۱۳۹۷