پرسش
اگر در جریان تقسیم ترکه در مورد برخی اموال ادعای مالکیت از سوی وراث یا ثالث مطرح شود؛ آیا دادگاه باید در خصوص مالکیت اموال مورد ادعا رسیدگی کند یا مدعی مالکیت باید به صورت علی حده، طرح دعوا نماید؟
نظر و پاسخ
چنانچه شخص یا اشخاصی نسبت به ترکه متوفی ادعای حق و مالکیت داشته باشند باید در این خصوص دعوی اقامه شود و بدون طرح دعوی با تقسیم ترکه قابلیت رسیدگی ندارد و رای وحدت رویه شماره ۵۷۹ مورخ ۱۳۷۱/۰۷/۲۸ هیات عمومی دیوان عالی کشور و نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۰/۱۸۹ مورخ ۱۴۰۰/۰۴/۲۱ اداره حقوقی قوه قضاییه موید این نظر می باشد.
بحث مهم در رابطه با تقسیم ترکه این است که آیا ماهیت تقسیم حسبی است یا ترافعی ؟ برخی معتقدند تقسیم امر حسبی است اما به نظر می رسد که به محض طرح موضوع مالکیت (اختلاف در مالکیت) مساله تقسیم ترکه، ترافعی خواهد شد. حال با توجه به اینکه اصل بر طرح دادخواست جهت رسیدگی به هر دعوا است، اگر کسی در خصوص برخی از اموال ادعای مالکیت دارد باید ضرورتا به صورت جداگانه رسیدگی به آن را درخواست نماید؛ بدیهی است که چنین امری نیز مستلزم پرداخت هزینه دادرسی است. به این خاطر که دعوای تقسیم ترکه و دعوای مالکیت دارای منشا واحد و ارتباط هستند، طرح دعوای مالکیت در قالب دعاوی طاری امکان پذیر است و حتی در صورت عدم طرح به صورت طاری، دادگاه، وکلاء و طرفین دعوا مکلف به رعایت مفاد ماده ۱۰۳ ق.آ.د.م (تجمیع دعاوی) هستند.
امر تقسیم ترکه صرفا رسیدگی به موضوع تقسیم و کاملا امر حسبی است. با توجه به حسبی بودن این موضوع، امکان رسیدگی به دعاوی طاری همزمان با آن وجود ندارد؛ لذا اگر بحثی در رابطه با مالکیت سایرین پیش آمد، مدعی باید به صورت جداگانه طرح دعوا نماید. چنانچه قبل از صدور رای در باب مالکیت، درخواست تقسیم ترکه، منجر به صدور رای شده باشد تنها راه اعتراض به رای تقسیم به استناد رای صادره در خصوص مالکیت است.
رده:نشست های قضایی سال ۱۳۹۸