پرسش
با توجه به تبصره ماده واحده که اعمال ارفاقاتی همچون آزادی مشروط وتعلیق را به جز بعد از سپری نموده حداقل ممنوع اعلام نموده، حال اگر فردی قبل از لازم الاجرا شدن این قانون مرتکب جرم وبه مجازات اعدام محکوم وطبق این ماده واحده مجازات اعدام وی به سی سال حبس تخفیف یافته باشد. اکنون آیا ممنوعیت تبصره شامل این محکوم نیز می گردد؟ یا اینکه با توجه به زمان وقوع جرم می توان بعد از تخفیف، آزادی مشروط در حق وی اعمال کرد؟
نظر و پاسخ
با توجه به اصل حتمیت اجرای مجازات حبس که در تبصره ماده واحد الحاقی مورد بحث، مورد نظر مقنن بوده است و نیز سایر عبارات به کار رفته در این تبصره، ممنوعیت اعمال نظام آزادی مشروط، شامل قسمت اخیر تبصره مزبور نیز می شود و در ذیل تبصره، صرفا تعلیق اجرای بخشی از مجازات حبس بعد از تحمل حداقل مجازات حبس مجاز دانسته شده است و ممنوعیت های مقرر از جمله ممنوعیت اعطای نظام آزادی مشروط در تبصره مذکور، شامل محکومانی که مجازات اعدام آن ها به حبس تعزیری درجه یک تخفیف می یابد، نیز می گردد. بنابراین نظریه اقلیت قضات محترم دادگاه های انقلاب شهر کرمان در نتیجه مورد تایید است.
افرادی که سابقا مرتکب جرم شده اند وبه موجب این ماده واحده کیفر ایشان تخفیف و تبدیل به حبس درجه یک و یا دو شده است ممنوعیت تبصره این ماده واحده شامل این دسته از محکومان نمی گردد.
استدلالها:
۱- قوانین در راستای کاهش جمعیت کیفری وضع می شوند لذا شمول تبصره با این سیاست منافات دارد.
۲- اصل تفسیر مضیق قوانین کیفری و تفسیر به نفع متهم مقتضی عدم تسری تبصره نسبت به متهمان قبل از این قانون می باشد.
۳- عدم عطف به ما سبق شدن قوانین یک اصل بوده که استثنایا در جایی که به نفع متهم باشد عطف می شود و بین صدر ماده واحده و تبصره تفاوت وجود دارد وصدر عطف می شود اما تبصره عطف نمی شود.
۴- عطف به ماسبق شدن آن با حقوق مکتسبه متهم در تعارض می باشد.
اگر ماده واحده عطف به ماسبق گردید کلیه نصوص و قیود و شرایط آن نیز عطف به ماسبق می شود و تبصره هم به تبع اصل ماده واحده به گذشته عطف می شود.
استدلالات:
۱- فلسفه وضع ماده واحده کاهش میزان کیفر اعدام بوده ودر راستای حبس زدایی وضع نگردیده است.
۲- ماده واحده یک مجموعه و یک بسته بوده که قابل تفکیک نبوده و صدر و ذیل آن با هم می باشند و تفکیک در عطف به ما سبق شدن بخشی از آن وجاهت قانونی ندارد.
۳- حق مکتسبه محکوم در مورد آزادی مشروط از زمان وقوع جرم ایجاد نگردیده، که با این تبصره در تعارض باشد؛ بلکه بعد از لازم الاجرا شدن این قانون کیفر اعدام و حبس ابد به حبس درجه یک و درجه دو تبدیل شده است و از این زمان بحث آزادی مشروط موضوع ماده ۵۸ قانون مجازات اسلامی مطرح می باشد و قبل از آن مطرح نبوده است.
۴- تفسیر مضیق و تفسیر به نفع متهم از لحاظ رتبه بعد از تفسیر منطوقی می باشد.
۵- به صرف به نفع متهم بودن امکان تفسیر نصوص قانونی، بدون توجه به اصول و قواعد عمومی حاکم بر حقوق جزا امکان وجود ندارد.
رده:نشست های قضایی سال ۱۳۹۶