نشست قضایی درباره خلع ید بدون طرح دعوای قلع و قمع مستحدثات

اگر غاصب در ملک و عرصه مغصوب، به طور غاصبانه احداث اعیانی کرده باشد، آیا دعوای خلع ید نسبت به عرصه بدون درخواست قلع و قمع قابلیت استماع و رسیدگی را دارد؟ در صورت پذیرش دعوا و صدور حکم به نفع مالک عرصه، نحوه اجرای خلع ید چگونه خواهد بود و تکلیف اعیان موجود در عرصه مغصوب چیست؟

اقامه دعوای خلع ید بدون طرح دعوای قلع و قمع مستحدثات، قابلیت استماع دارد و مانع قانونی بر عدم پذیرش چنین دعوایی وجود ندارد. حکم خلع ید نسبت به تمام ملک اعم از عرصه و اعیان صادر و اجرا می شود، زیرا حکم قانون و دادگاه علی الاصول متصرف به تمام اجزا و ذرات مورد دعوا می باشد. بنابراین، ید محکوم علیه نباید در قسمتی از مورد حکم باقی بماند و رای خلع ید صرفا نسبت به عرصه اجرا گردد. از آنجا که غاصب نیز مالک اعیانی است، تا زمانی که دادخواست قلع و قمع بنا تقدیم نشده است اعیانی در عرصه باقی می ماند. اولا: اصل پذیرش دعوا است. اگر دعوا براساس قانون اقامه شده باشد، دادگاه مکلف به پذیرش می باشد. در مانحن فیه، دعوای خلع ید و قلع و قمع اعیانی هر کدام دعوا ی مستقل هستند و ملازمه ای بین دعاوی مذکور وجود ندارد. ثانیا: با توجه به مفاد ماده ۳۱۴ قانون مدنی، اعیانی احداثی توسط غاصب در عرصه ملک غاصب محسوب می گردد. بعد از صدور حکم خلع ید، غاصب و مالک اعیانی می توانند شخصا نسبت به قلع و قمع آن اقدام نمایند. در غیر این صورت، با توجه به قاعده تسلیط در اعمال مالکیت مالک عرصه و مالک اعیان تزاحم به وجود می آید. با عنایت به این که مالکیت عرصه اصلی و مالکیت اعیانی تبعی و عرضی است و اولویت با مالک عرصه است، حکم خلع ید نسبت به عرصه اجرا می شود و با توجه به این که اعیانی روی عرصه احداث گردیده است و تسلیط بر اعیانی مستلزم تسلیط بر عرصه خواهد بود، مالک اعیانی از هرگونه تصرف و ید در اعیانی و عرصه خلع می شود. مالک عرصه متعاقبا می تواند دعوای قلع و قمع اعیانی اقامه نماید. گروه اول: اگر در کل عرصه توسط غاصب اعیانی احداث شده باشد، با توجه به این که در صورت پذیرش دعوا و صدور حکم بر خلع ید حکم قابلیت اجرا نخواهد داشت، باید قرار عدم استماع دعوا صادر نمود تا مالک عرصه، دعوای خلع ید و قلع و قمع را توامان اقامه نماید و چنان چه در قسمتی از عرصه اعیانی احداث شده باشد، دعوای خلع ید نسبت به عرصه قابلیت پذیرش را دارد و در صورت صدور حکم خلع ید، حکم مذکور نسبت به عرصه فاقد اعیانی اجرا می شود. گروه دوم: دعوا قابل پذیرش است. در صورت صدور حکم خلع ید، اعیانی احداثی توسط غاصب به دستور دادگاه قلع و قمع می شود و نیازی به صدور حکم قلع و قمع نیست. گروه سوم: دعوا قابل پذیرش است، لیکن حکم خلع ید صادره اعلامی خواهد بود و تا صدور حکم قلع و قمع اجرا نخواهد شد. گروه چهارم: دعوا قابل پذیرش است، لیکن ملک پس از خلع ید از غاصب پلمب می شود تا پس از صدور حکم، قلع و قمع شود. اعیانات به تصرف مالک داده نمی شود. رده:نشست های قضایی سال ۱۳۸۹