لاولکس پرسش
آیا تغییر دین در حکم ارتداد و باعث انحلال نکاح می شود؟ (توجها از اسلام به مسیحیت، یهودیت یا زرتشتی) و وضعیت مهریه در صورت قایل به انحلال چه می شود؟ عنوان دادخواست می بایست بطلان نکاح یا ابطال یا فسخ باشد؟
نظر و پاسخ
به نظر می رسد بر مبنای شرع مقدس، ارتداد و خروج از دین مبین اسلام، باعث انحلال (انفساخ) عقد نکاح می گردد؛ لیکن اعلام انحلال عقد نکاح باید مورد حکم قطعی دادگاه قرار گیرد و مهریه که در زمان وقوع نکاح صحیح، معین شده بوده، صحیح و معتبر است؛ بنا به مراتب مرقوم نظریه اکثریت مورد تایید هیات عالی است.
با عنایت به سکوت قانون گذار در خصوص سوال موضوع بحث با تمسک به اصل ۱۶۷ قانون اساسی و ماده ۳ قانون آیین دادرسی مدنی تغییر دین از اسلام به دیگر ادیان مطرح در قانون اساسی باعث ارتداد و انحلال نکاح می شود که در خصوص وضعیت مهریه باید میان قبل از آمیزش و بعد از آمیزش و اینکه ارتداد از ناحیه زوج باشد یا زوجه و فطری باشد یا ملی؛ تفاوت قایل شد. به طوریکه اگر قبل از آمیزش باشد و چه ملی باشد چه فطری ۴ نظر وجود دارد: ۱- مانند فسخ مهریه به مرد برمی گردد و زن الزامی به تمکین ندارد؛ درنتیجه مهریه ای به زن تعلق نمی گیرد ۲- به قیاس از مبحث طلاق زن مستحق نصف مهریه تعیینی است ۳- با توجه به اینکه زن به مجرد عقد، مالک تمام مهر می شود و عدم حجیت قیاس و با استصحاب بقاء مالکیت زوجه، زوجه مستحق تمام مهریه است. ۴- می بایست مصالحه شود و اگر ارتداد از ناحیه زوجه باشد و قبل از آمیزش به لحاظ اینکه سبب انحلال، خود زوجه بوده، استحقاقی نسبت به مهریه ندارد و اگر ارتداد بعد از زناشویی و آمیزش باشد اگر از ناحیه زوجه باشد؛ چه ارتداد ملی باشد چه فطری انفساخ و انحلال نکاح منوط به سپری شدن عده است و بعد از انقضاء عده، تمام مهریه می بایست به وی پرداخت شود و اگر ارتداد بعد از زناشویی و از ناحیه زوج باشد، اگر ارتداد فطری باشد به لحاظ عدم پذیرش توبه، زوجه مالک تمام مهریه می شود و اگر ارتداد ملی باشد، بعد از سپری شدن و عدم توبه و بازگشت، زوجه مالک تمام مهریه است و می بایست تمام آن به وی پرداخت شود. البته اگر ازدواج از نوع موقت باشد و ارتداد زن از نوع تغییر به ادیان کتابی (مسیحیت، یهودی) باشد، نکاح منحل نمی شود و عنوان صحیح دادخواست می بایست تایید انفساخ باشد نه ابطال یا فسخ یا بطلان.
با ایجاد ارتداد نکاح قهرا منحل نمی گردد؛ چراکه نکاح به نحو صحیح واقع شده؛ پس باید دعوی فسخ طرح شود و اگر ارتداد قبل آمیزش باشد، هیچ چیزی به زوجه تعلق نمی گیرد و اگر بعد از آمیزش باشد کل مهریه باید پرداخت شود چه از ناحیه زوج باشد چه زوجه.
رده:نشست های قضایی سال ۱۳۹۸