پرسش
خانمی پس از فوت همسر اول خود با مرد دیگری ازدواج می نماید. قبل از شروع زندگی مشترک، دادگاه به واسطه عسرت زوج، حکم به تقسیط مهریه مورد مطالبه قانونی داده است. زوجه در خصوص حق حبس و حق مطالبه نفقه چه اقدامی می تواند انجام دهد؟ تکلیف تمکین خاص و عام چه می شود؟
نظر و پاسخ
در فرض سوال، مطابق رای وحدت رویه شماره ۷۰۸ مورخ ۱۳۸۷/۰۵/۲۲ هیات عمومی دیوان عالی کشور، عسر و حرج و تقسیط مهریه مسقط حق حبس زوجه موضوع ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی نمی باشد.
اگرچه طبق رای وحدت رویه ۷۱۸ دیوان عالی کشور و مستفاد از ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی، زن در صورت حال بودن مهر می تواند تا مهر به او تسلیم نشده از ایفاء مطلق وظایفی که شرعا و قانونا در برابر شوهر دارد امتناع نماید. لکن زمانی که دادگاه اقدام به تقسیط مهریه می نماید؛ چنانچه زوج در موعد معین و مطابق با کیفیت و کمیت رای دادگاه اقساط مهریه را پرداخت نماید؛ حق حبس زن به مثابه فرضی که مهر حال شده و شوهر معسر از پرداخت بوده و بلاتکلیف مانده است؛ نمی باشد. توجه به نظم و قوانین آمره نیز چنین حکم می کند. خصوصا استدلال عقلی با فرض مثالی موضوع را شفاف تر می نماید. فرضا اگر مهریه زنی ۱۵۰۰ سکه باشد و دادگاه به اقساط مهریه به تعداد ۱۰۰ سکه در سال رای دهد. با این فرض باید بگوییم زن تا ۱۰ سال و استیفای کامل مهر حق حبس دارد. این فرض گویای ظلم به خود زن نیز می باشد. چراکه هم، خود محروم از فواید جسمی و جنسی و روحی ازدواج می گردد و هم ماهیت امر با مقتضای ازدواج که تشکیل خانواده است منافات دارد. اگر بگوییم که دادگا ه با تقسیط، حال بودن مهر را تفسیر جدید بخشیده و زن در چارچوب اقساط تعیینی حق حبس دارد؛ با ذات عقد نیز که در آن مقتضای تمکین خاص نهفته است؛ محفوظ می ماند. لذا باید گفت در فرض سوال؛ در صورت تقسیط مهریه؛ وجود حق حبس زن تا استیفای کامل مهر نیست بلکه با پرداخت اقساط مهر توسط زوج؛ حق حبس و سایر حقوق همراستا، از بین می رود. یعنی در صورت عدم تمکین از جانب زن، امتناع وی غیر مجاز دانسته شده و دیگر راجع به تعلق نفقه، نمی توان زن را مورد حمایت قانون دانست.
رده:نشست های قضایی سال ۱۳۹۸