پرسش
با توجه به اینکه در ماده ۵ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱ در خصوص معافیت دایم یا موقت طرفین دعوی آمده است: دادگاه می تواند پس از احراز مراتب و با توجه به اوضاع و احوال ایشان را... معاف نماید و با توجه به دو قید ۱- دادگاه و ۲- احراز شرایط و اوضاع و احوال، پاسخ فرمایید:
آیا رییس مجتمع خانواده الزاما باید پرونده - با درخواست اعسار از پرداخت هزینه دادرسی و غیره - را به یکی از شعب دادگاه خانواده ارجاع دهد و قاضی شعبه (به عنوان دادگاه) با بررسی شرایط نسبت به معافیت نامبرده اقدام کند و یا اینکه رییس مجتمع می تواند شخصا به عنوان مقام قضایی با بررسی شرایط، دستور معافیت خواهان از پرداخت هزینه دادرسی را صادر نماید؟ در صورت اخیر آیا لازم است مجددا در شعبه دادگاه معافیت فرد بر اساس ماده ۵ ق.ح.خ صادر شود یا دستور فوق الذکر کافی است؟
نظر و پاسخ
مطابق ماده ۵ قانون حمایت خانواده و ماده ۵ آیین نامه اجرایی آن، در صورتی که رییس مجتمع قضایی خانواده، دادرس دادگاه باشد، با توجه به اینکه ابلاغ دادرسی وی ناظر به شعبه خاصی نیست؛ بنابراین می تواند شخصا به عنوان دادرس دادگاه با بررسی شرایط خواهان، در خصوص معافیت دایم یا موقت وی از پرداخت هزینه دادرسی، اتخاذ تصمیم نماید.
برای احراز معافیت و عدم تمکن مالی و یا تمکن مالی اصحاب دعوی موضوع ماده ۵ قانون حمایت خانواده مصوب سال ۱۳۹۱ نیاز به تعیین وقت رسیدگی و دعوت از طرفین و استماع شهادت شهود اصحاب دعوی نمی باشد. معافیت های قانونی، پرداخت هزینه دادرسی و حق الزحمه کارشناسی و حق الزحمه داوری و سایر هزینه ها موضوع ماده ۵ قانون مذکور با توجه به تصریح قانون گذار احراز آن را بر عهده مقام قضایی گذاشته است و خارج از شمول مقررات اعسار است و نیازمند تشریفات نمی باشد و منظور قانون گذار از لفظ دادگاه در ماده مذکور همان دادرس دادگاه به معنای مطلق کلمه می باشد و به معنای رییس دادگستری یا رییس مجتمع قضایی مربوطه نمی باشد؛ بنابراین به موجب ماده مذکور رییس مجتمع و یا رییس دادگستری شهرستان اختیاری جهت صدور دستور معافیت از پرداخت هزینه دادرسی یا کارشناسی یا داوری را ندارد؛ مگر اینکه رسیدگی به پرونده را به شعبه تحت تصدی خودش ارجاع کند و خودش به عنوان دادرس دادگاه بخواهد به پرونده رسیدگی کند و در راستای ماده ۵ قانون مذکور اتخاذ تصمیم نماید و اگر رییس مجتمع یا رییس دادگستری ضمن ارجاع پرونده به شعبه ای از شعب محاکم، دستور معافیت از پرداخت هزینه دادرسی را صادر کند، برای دادرس شعبه مرجوع الیه لازم الاتباع نبوده و دادرس دادگاه خود در خصوص درخواست خواهان باید طی صورت جلسه ای تصمیم مقتضی اتخاذ نماید.
برای احراز معافیت و عدم تمکن مالی اصحاب دعوی موضوع ماده ۵ قانون حمایت خانواده مصوب سال ۱۳۹۱ در صورت درخواست اصحاب دعوی، از شمول مقررات اعسار خارج است و نیاز به هیچ گونه تشریفاتی ندارد؛ یعنی نیاز به تعیین وقت رسیدگی و دعوت از طرفین و استماع اظهارات شهود طرفین نمی باشد؛ و منظور قانون گذار از لفظ دادگاه همان دادرس دادگاه است و رییس دادگستری و یا رییس مجتمع قضایی اختیاری در این خصوص ندارد؛ مگر اینکه رسیدگی به پرونده را به شعبه تحت تصدی خودش ارجاع کند و سپس به عنوان دادرس شعبه بخواهد رسیدگی کند؛ ولی در مواردی که نظر دادگاه بر عدم پذیرش درخواست معافیت و تمکن مالی اصحاب دعوی است؛ دادگاه باید نسبت به تعیین وقت رسیدگی و دعوت از طرفین و استماع اظهارات شهود اقدام نماید و در خصوص رد درخواست معافیت از پرداخت هزینه دادرسی مبادرت به صدور رای می نماید و رای به طرفین نیز ابلاغ گردد.
رده:نشست های قضایی سال ۱۴۰۰