پرسش
با توجه به بند (۲) ماده ۳۶۲ قانون مدنی که بیان نموده است؛ عقد بیع بایع را ضامن درک مبیع و مشتری را ضامن درک ثمن قرار می دهد ، شرط عدم مسیولیت فروشنده در خصوص ضمان درک مبیع در ضمن عقد بیع چه اثری دارد؟
نظر و پاسخ
شرط عدم مسیولیت فروشنده در خصوص ضمان درک در ضمن عقد بیع دارای آثار زیر است:
اولا: در حق مالک چنین شرطی اثر ندارد و در صورت رجوع مالک عقد فاسد است و احکام مقرر در مواد ۲۴۷ الی ۲۶۳ و ۳۱۷ قانون مدنی جاری است. ثانیا: شرط در حق خریدار وفق مواد ۳۰۱، ۳۲۶ و ۳۶۶ نافذ است و لذا به میزان ثمن برای خریدار استحقاق مطالبه، در صورت رجوع مالک، از بایع نخواهد بود.
براساس ماده ۳۰۳ قانون مدنی: کسی که مالی را من غیر حق دریافت کند ضامن عین و منافع آن است، اعم از این که به عدم استحقاق خود عالم باشد یا جاهل ، همچنین به استناد ماده ۳۹۰ قانون مذکور: اگر بعد از قبض ثمن مبیع... مستحق للغیر درآید، بایع ضامن است اگر چه تصریح به ضمان نشده باشد ، لذا در فرض سوال اگر مبیع مستحق للغیر درآید اصل معامله باطل است و شرط مندرج در آن نیز بالتبع باطل خواهد شد، ولی اگر اصل معامله صحیح باشد با توجه به این که شرط مندرج در آن شرط نامشروع و خلاف قانون است با تقاضای ذی نفع باطل خواهد شد ولی مبطل عقد نیست.
اگر در ضمن بیع، توافقی بین بایع و مشتری به وجود آید مبنی بر این که در صورت مستحق للغیر بودن مبیع، بایع مسیولیتی نداشته باشد این توافق و شرط، خلاف مقتضای عقد نیست و در اصل مشتری از حق خود گذشته است و اثری در بیع ندارد، زیرا این شرط در راستای ماده ۱۰ قانون مدنی منعقد شده است، نه خلاف اخلاق حسنه است و نه خلاف نظم عمومی و به عبارتی مشتری از حق خود مبنی بر استرداد ثمن چشم پوشی کرده است.
رده:نشست های قضایی سال ۱۳۸۸