آرای قضایی مرتبط با ماده 11
قانون آیین دادرسی مدنی — ۱۷۲ مورد
دعوا باید در دادگاهی اقامه شود که خوانده، در حوزه قضایی آن اقامتگاه دارد و اگر خوانده در ایران اقامتگاه نداشته باشد، در صورتی که در ایران محل سکونت موقت داشته باشد، در دادگاه همان محل باید اقامه گردد و هرگاه در ایران اقامتگاه و یا محل سکونت موقت نداشته ولی مال غیرمنقول داشته باشد، دعوا در دادگاهی اقامه میشود که مال غیرمنقول در حوزه آن واقع است و هرگاه مال غیرمنقول هم نداشته باشد، خواهان در دادگاه محل اقامتگاه خود اقامه دعوا خواهد کرد.
تبصره- حوزه قضایی عبارت است از قلمرو یک بخش یا شهرستان که دادگاه در آن واقع است. تقسیم بندی حوزه قضایی به واحدهایی از قبیل مجتمع یا ناحیه، تغییری در صلاحیت عام دادگاه مستقر در آن نمیدهد.
- مرجع صالح در دعوای فروش مال مشاعمطالبه اجرت المثل فرع بر دعوای اصلی و کاملا مرتبط با آن می باشد؛ بنابراین اگر دادگاه خانواده درخصوص دعاوی اصلی الزام به تنطیم سند رسمی و فک رهن دو دانگ منزل مسکونی موضوع مهریه زوجه، اتخاذ تصمیم نماید رسیدگی به دعوای مطالبه اجرت المثل نیز در صلاحیت آن است.
- صلاحیت نمایندگی های بیمه در دعوای مطالبه وجه و دیهشعب یا نمایندگی های بیمه در شهرستانها و استانهای دیگر به منزله قایم مقام تجاری محسوب می شوند و تابع عقد وکالت هستند؛ بنابراین از آنجا که شعبه شخص حقوقی در محل انعقاد و اجرای عقددر عمل می تواند تعهدات ناشی از قرارداد خود را بجا اورد، دادگاه فعالیت نماینده از صلاحیت رسیدگی به دعاوی مطالبه وجه بایت غرامت و دیه برخوردار است.
- مطالبه اجرت المثل ایام زوجیت توسط ورثهمطالبه اجرت المثل کارهای انجام شده در ایام زوجیت نیاز به اثبات دستور زوج و نیز تبرعی نبودن اقدامات زوجه دارد که این مقدمات قائم به شخص زوجه بوده و با فوت وی امکان احراز آن برای دادگاه وجود ندارد.
- دادگاه صالح در دعوای مطالبه وجه چکدارنده چک جهت وصول وجه آن تخییرا می تواند به دادگاه محل وقوع عقد یا قرارداد یعنی محل صدور چک یا به دادگاه محل انجام تعهد یعنی محل استقرار بانک محال علیه و یا با عنایت به قاعده عمومی صلاحیت نسبی ماده 11 قانون آیین دادرسی مدنی به دادگاه محل اقامت خوانده مراجعه نماید.
- دادگاه صالح در دعوای ناشی از قرارداددر دعاوی بازرگانی و دعاوی راجع به اموال منقول که از عقود و قراردادها ناشی می شود، قانونگذار، حق تعیین مرجع صالح را محصور به دو مرجع محل تنظیم قرارداد یا محل انجام قرارداد نموده است و خواهان می تواند به دلخواه در هر یک از این مراجع دعوای خود را اقامه نماید.
- دادگاه صالح در درخواست طلاق از ناحیه زوجهمطابق ماده 12 قانون حمایت خانواده، زوجه می تواند در دادگاه محل سکونت خود و یا دادگاه محل اقامت خوانده اقامه دعوا کند. بنابراین دعوای طلاق از سوی زوجه در هر یک از این دو دادگاه قابل طرح است.
- دادگاه صالح در دعوای مطالبه وجه چکدر دعوی مطالبه وجه چک علاوه بر محل اقامت خوانده، دادگاه محل صدور چک و محل استقرار بانک محال علیه نیز صالح به رسیدگی می باشند و خواهان حق مراجعه به هر یک از دادگاه ها در ۳ محل مذکور را به انتخاب خود دارد. با اینحال پس از انتخاب هر کدام از دادگاهها توسط خواهان، دادگاه های دیگر فاقد صلاحیت خواهند شد.
- دادگاه صالح در دعوای اعتراض ثالثدعوای درخواست تامین خواسته در صلاحیت دادگاهی است که صلاحیت رسیدگی به دعوا را دارد. بنابراین در دعوای مطالبه چک که دارنده چک می تواند تخییرا به دادگاه محل وقوع قرارداد ( محل صدور چک ) یا دادگاه محل انجام تعهد ( محل استقرار بانک محال علیه ) و یا به دادگاه محل اقامت خوانده مراجعه کند، تامین خواسته نیز قابل طرح در هر یک از این دادگاهها است و با مراجعه به هریک از دادگاه های مزبور برای آن محکمه ایجاد صلاحیت خواهد شد.
- دادگاه صالح در دعوای ثبت طلاقدر دعاوی و امور خانوادگی مربوط به زوجین، زوجه میتواند در دادگاه محل اقامت خوانده یا محل سکونت خود اقامه دعوی کند و دعوای ثبت واقعه طلاق نیز از این حکم مستثنا نیست.
- (1)- اعطای وکالت از ناحیه زوجه به وکیل دادگستری (2)- تعیین وکیل دوم توسط زوج در فرض وکالت زوجه در طلاقبا توجه به اینکه طلاق توافقی جزو استثنائات تبصره 2 ماده قانون حمایت خانواده نمی باشد دادگاه بخش صلاحیت رسیدگی به آن را دارد و دادگاه بخش نمی تواند با سلب صلاحیت از خود، آن را به دادگاه خانواده نزدیکترین حوزه قضایی ارسال دارد.
- دادگاه صالح در دعوای مطالبه وجه بابت حواله بانکیدر دعوای مطالبه وجه بابت حواله بانکی، خواهان می تواند تخییرا به دادگاه محل وقوع عقد یا قرارداد یعنی محل صدور حواله، یا به دادگاه محل انجام تعهد، یعنی محل استقرار بانک محال علیه و یا با توجه به قاعده عمومی صلاحیت نسبی به دادگاه محل اقامت خوانده مراجعه کند.
- دادگاه صالح در فرض تفاوت اقامتگاه واقعی با اقامتگاه مندرج در سامانه ثنااگر وکیل خواهان در لایحه تقدیمی، اقامتگاه خوانده را محلی غیر از اقامتگاه مندرج در سامانه ثنا اعلام نماید و این موضوع به موجب استشهادیه به تایید دهیاری و معتمدین محل برسد آدرس اخیر ملاک صلاحیت است و اقامتگاه درج شده در سامانه ثنا موثر در مقام نیست.
- دادگاه صالح در دعوای ابطال اجراییه چکرسیدگی به ادعای صادرکننده سند تجاری ( محکوم علیه اجراییه صادره ) مبنی بر عدم استحقاق دارنده بر مطالبه وجه چک در صلاحیت همان دادگاه صادرکننده اجراییه است.
- نقش سامانه ثنا در تعیین تعیین اقامتگاه خواندهاقامتگاه خوانده بر حسب سامانه ثنا که از جانب خود خوانده اعلام شده است تعیین می گردد و طبق قانون آیین دادرسی مدنی مناط صلاحیت تاریخ تقدیم دادخواست می باشد بنابراین تغییر بعدی آدرس از جانب خوانده نمی تواند ملاک تعیین صلاحیت دادگاه باشد.
- دادگاه صالح در فرض اقامت خواندگان در حوزه های متفاوتاگر خواندگان در حوزه های قضایی مختلف اقامت داشته باشند، خواهان می تواند دعوا را در هر یک از حوزه ها اقامه نماید و دادگاه نمی تواند به صرف اینکه طبق نظر افسر کارشناس تصادفات، احدی از خواندگان مقصر شناخته نشده و دعوا متوجه وی نیست اقامت وی را مجوز صلاحیت دادگاه نداند زیرا این امر مستلزم رسیدگی قضایی است.
- دادگاه صالح در فرض تعدد خواندگاناگر دعوا دارای خواندگان متعدد باشد خواهان می تواند دعوای خود را در هر یک از حوزه های قضایی محل اقامت خواندگان مطرح نماید و دادگاه نمی تواند با عنوان نمودن تقلب نسبت به قانون از سوی خواهان از خود نفی صلاحیت نماید. در حقیقت طرح عنوان تقلب نسبت به قوانین موجد حق با منطوق و مفهوم هیچ یک از قوانین و مشخصا قانون ایین دادرسی مدنی هیچگونه تطابقی ندارد.
- دادگاه صالح در دعوای مطالبه چک در فرض سند عادی تلقی شدندر مواردی که چک سند عادی تلقی گردیده و فاقد امتیازات قانونی چک از حیث مسایل شکلی ( مثل صلاحیت دادگاهها) است اگر دلایل طرفین در خصوص محل معامله با هم معارض باشد به استناد قاعده فقهی الدلیلان اذا تعارضا تساقطا از درجه اعتبار ساقط هستند و صلاحیت دادگاه باید با مراجعه به اصل یعنی محل اقامت خوانده تعیین گردد.
- دادگاه صالح در دعاوی اسناد تجاریدر خصوص دعاوی راجع به اسناد تجاری، خواهان می تواند به دادگاه محل اجرای تعهد به عنوان دادگاه صالح مراجعه نماید.
- دادگاه صالح در دعاوی علیه شعب و نمایندگی های شرکترسیدگی، صدور و اجرای حکم درباره قرارداد انعقادی در حوزه فعالیت نماینده از سهولت و امکانات عملی بیشتر برخوردار بوده برعکس در تهران که محل استقرار شعبه مرکزی است.هیچ یک از این زمینه ها و موجبات عملی و واقعی وجود ندارد
- دادگاه صالح در دعوای اعلام بطلان معامله عادی در خصوص پلاک ثبتیخواسته دعوای اعلام بطلان معامله عادی در خصوص پلاک ثبتی از آنجا که در چنین دعوایی، اصل قرارداد غیر منقول موضوع دعوی می باشد و نه ثمن و یا اجرت ناشی از آن لذا خواسته غیر منقول است و هر چند سایر خواسته ها منقول باشد دادگاه صالح حوزه مال غیر منقول خواهد بود.
- دادگاه صالح در دعوای مطالبه وجوه مربوط به اموال غیر منقولبه موجب ماده ۲۰ قانون مدنی و رای وحدت رویه شماره ۳۱ مورخه ۱۳۶۳/۹/۵ هیات عمومی دیوان عالی کشور دعوای مطالبه وجوه مربوط به اموال غیر منقول ناشی از عقود و قراردادها از حیث صلاحیت محاکم در حکم منقول به شمار می ایند
- دادگاه صالح در دعوای اعتراض ثالثاگر توقیف خودرو در نتیجه قرار تامین خواسته صادره از دادگاه کیفری باشد هرگونه رفع ابهام و رسیدگی در راستای تسهیل اجرای حکم هم با همان مرجع کیفری است و دادگاه کیفری نمی تواند با اعتقاد به صلاحیت دادگاه حقوقی از خود سلب صلاحیت نماید.
- دادگاه صالح در دعوای مطالبه دیناگر مطالبه مبلغ مورد ادعای خواهان از بابت قرض باشد چون خواسته مذکور مشمول دین بوده و برابر ماده ۲۰ قانون مدنی کلیه دیون از حیث صلاحیت محاکم در حکم منقول است، بنابراین تابع اطلاق ماده ۱۱ قانون ایین دادرسی مدنی و اصل صلاحیت محل اقامت خوانده می باشد.
- شرط فسخ نکاح به دلیل بیماری روانی زوجهدر رویه متداول سیستم یکپارچه بانکها به دارنده چک اختیار داده شده که علاوه بر شعبه افتتاح حساب وجه آن را از سایر شعب بانکی مطالبه نماید و عموما سایر شعب محل انجام تعهد تلقی می شوند و خواهان می تواند در دادگاه محل آن اقامه دعوا نماید.
- (1)- دادگاه صالح در دعاوی علیه خواندگاه متعدد (2)- دادگاه صالح در دعاوی علیه بیت المال(1)- در جایی که خواندگان دو نفر هستند خواهان می تواند در اقامتگاه هر کدام از آنان طرح دعوا کند اما این اختیار قانونی در جایی است که دعوا متوجه هر دو خوانده باشد. بنابراین، خواهان نمی تواند شخصی که دعوا متوجه وی نیست را صرفا بخاطر اقامتگاه وی طرف دعوا قرار دهد(2)- صلاحیت محلی دادگاهها از قواعد مربوط به نظم عمومی نیست و فلسفه اصل صلاحیت محل اقامتگاه خوانده، عدم تحمیل بار اضافه به نامبرده قبل از اثبات ادعای خواهان است که این مبنا در مورد دعوای علیه بیت المال وجود ندارد. بنابراین در دعاوی علیه بیت المال، دادگاه محل اقامتگاه خواهان، صلاحیت و شایستگی رسیدگی را دارد.