آرای قضایی مرتبط با ماده 368
قانون آیین دادرسی مدنی — ۱۱۳ مورد
آرای دادگاههای تجدیدنظر استان قابل فرجامخواهی نیست مگر در موارد زیر:
الف- احکام:
احکام راجع به اصل نکاح و فسخ آن، طلاق، نسب، حجر و وقف.
ب- قرارهای زیر مشروط به اینکه اصل حکم راجع به آنها قابل رسیدگی فرجامی باشد.
1- قرار ابطال یا رد دادخواست که از دادگاه تجدیدنظر صادر شده باشد.
2- قرار سقوط دعوا یا عدم اهلیت یکی از طرفین دعوا.
- تاثیر حجر زوج و زوجه جهت تعیین مهرالمثل در عقد دائمدر صورتی که ازاله بکارت با میل و رضایت زانیه صورت پذیرفته باشد، وی حقی نسبت به مهرالمثل و ارش البکاره ندارد.
- فرجام خواهی از اعتراض به رای صادره از مراجع شبه قضاییاعتراض به آراء صادره از کمیسیونهای شبه قضائی به لحاظ اینکه دعوی راجع به صحت و سقم آنها مطرح شده و به تشخیص آنها اعتراض و ابطال آنها خواسته میشود، قابلیت فرجامخواهی در دیوان عالی کشور را ندارد. -
- 1-فسخ نکاح به جهت جنون زوجه2- طرح دعوی فسخ نکاح به طرفیت زوجه مجنون3- فرجام خواهی از قرار عدم استماع دعوی1- بیماری اعصاب مترادف جنون نیست؛ بنابراین صرف علم و آگاهی زوج از مصرف قرص اعصاب توسط زوجه، موجب رد دعوی فسخ نکاح که با ادعای جنون زوجه مطرح شده است، نمی باشد. نعیمی (رأی اول)2- با توجه به اینکه فسخ نکاح، ایقاع است و احتیاج به مخاطب ندارد، در صورتی که بر اساس نظر پزشکی قانونی، زوجه مبتلا به جنون باشد نیز دادگاه نمی تواند به لحاظ عدم اهلیت زوجه قرار عدم استماع دعوی صادر کند و باید به موضوع رسیدگی کند. (رأی دوم)3- هرچند که قرار عدم استماع دعوی، از قرارهای قابل فرجام خواهی نیست اما در صورتی که در راستای دعاوی مربوط به نکاح مطرح شده باشد، به جهت احتیاط در حقوق طرفین، فرجام خواهی نسبت به آن پذیرفته می شود. (رأی دوم)
- فرجام خواهی از قرار رد دادخواست واخواهیقرار رد دادخواست واخواهی که از دادگاه عمومی صادر و به تایید دادگاه تجدیدنظر رسیده است،قابلیت فرجام خواهی ندارد.
- خوانده دعوای اثبات نسب طفلاقامه دعوای اثبات نسب فرزند از جانب مادر باید به طرفیت طفل با ولایت پدر در صورتیکه در قید حیات باشد والا سرپرست قانونی طفل اقامه شود. بنابراین طرح این دعوی به طرفیت اشخاصی که تقاضای قبول سرپرستی طفل مذکور را مطرح کرده اند، قابل استماع و رسیدگی نیست.
- فرجام خواهی از آرا صادره در خصوص خلع ید و بطلان قرارداد اجاره اموال موقوفهآرا صادره در خصوص خلع ید از اموال موقوفه و بطلان قرارداد اجاره اموال موقوفه، از آراء مربوط به اصل وقف محسوب نمی شوند و قابل فرجام خواهی در دیوان عالی کشور نیستند.
- فرجام خواهی از حکم صادره در دعوی مطالبه مهریهدر صورتی که مطالبه مهریه به عنوان دعوایی مستقل مطرح گردد و ضمن دعوای طلاق یا بعد از رسیدگی به دعوی طلاق به عنوان متفرعات آن اقامه نشده باشد، قابل فرجام خواهی نیست.
- رابطه اجرت المثل ایام زوجیت و شرط تنصیف دارائیاجرت المثل خدمات ایام زندگی مشترک با شرط نصف دارائی قابل جمع نیست؛ بنابراین درفرض تعیین مبلغ بابت شرط تنصیف دارائی پرداخت مبلغ بابت اجرت المثل خدمات ایام زندگی مشترک متنفی است.
- فرجام خواهی در دعوای الزام به تنظیم سند اجاره نامه موقوفهدعوای الزام به تنظیم سند اجاره نامه موقوفه، دعوی مربوط به اصل وقف محسوب نمی شود؛ بنابراین رأی صادره در این دعوا, قابل فرجام خواهی نیست.
- طرح دعوی فسخ نکاحمدعی فسخ نکاح، باید در واقع و عالم خارج فسخ را اعمال کرده و اعلام آن را از دادگاه بخواهد؛ بنابراین طرح دعوی فسخ نکاح، قابل استماع نیست. البته در صورتی که حق فسخ عقد نکاح، به وکیل شخص تفویض شده باشد، می توانیم مسامحتا تقدیم دادخواست را اعمال این حق را از دادگاه خواسته است
- استرداد مبایعه نامه به یکی از شرکای ملک مشاعاحکام راجع به تنفیذ واقعه طلاق قابلیت فرجام خواهی دارد، اما حکم الزام به ثبت واقعه یا ایقاع طلاق، منصرف از احکام قابل فرجام خواهی ذکر شده در قانون است.
- فرجام خواهی از قرار رد درخواست اعاده دادرسیقرار رد درخواست اعاده دادرسی صادره از دادگاه تجدیدنظر، قابل فرجام خواهی در دیوان عالی کشور نیست.
- فرجام خواهی نسبت به مطالبه مهریه عقد موقتحکم صادره در دعوی مطالبه مهریه، خصوصا در فرضی که نسبت به آن تجدیدنظرخواهی شده باشد، قابل فرجام خواهی نیست؛ با این وجود اگر مطالبه مهریه مبتنی بر ازدواج موقت باشد که آن هم مورد اختلاف، خدشه و تردید است، دیوان عالی کشور واجد صلاحیت رسیدگی به این امر می باشد.
- فرجام خواهی در فرض اختلاف در نوع نکاحاختلاف در دوام و انقطاع عقد نکاح منصرف از "اصل نکاح" بوده و از این رو حکم صادره در این دعوی، قابل فرجام خواهی نیست.
- فرجام خواهی از رأی صادره در دعوی تجویز ازدواج مجددرأی صادره در دعوی تجویز ازدواج مجدد، حکم مربوط به اصل نکاح، فسخ آن یا طلاق محسوب نمی شود و از این جهت قابل فرجام خواهی نیست.
- ماهیت طلاق توافقیدر فقه و قانون، نهاد مستقلی به نام طلاق توافقی وجود ندارد و ماهیت طلاق توافقی چیزی جز طلاق خلع یا مبارات نیست؛ بنابراین از آنجا که طلاق جزء ایقاعات است، اراده مؤثر در تحقق آن، اراده زوج است و رضایت با عدم رضایت زوجه تأثیری در اصل طلاق ندارد بلکه تنها در مسائل مالی مربوط به مال بذل شده تأثیرگذار است.
- فرجام خواهی از قرار رد دادخواستدر صورتی که قرار رد دادخواست از دادگاه تجدیدنظر صادر شده باشد قابلیت فرجام خواهی دارد اما اگر قرار مذکور در دادگاه بدوی صادر و در دادگاه تجدیدنظر تأیید شده باشد، رأی دادگاه تجدیدنظر در این خصوص قابل فرجام خواهی نیست.
- تجدیدنظر خواهی از ابطال دستور فروشهرچند که قرار رد دادخواست صادره از دادگاه بدوی یا تجدیدنظر، قابل فرجام خواهی دردیوان عالی کشور است اما درصورتی که این قرار، به جهت خارج از مهلت بودن تجدیدنظرخواهی، از دادگاه بدوی صادر و در دادگاه تجدیدنظر تأیید شود، قطعی بوده و قابل فرجام خواهی نیست.
- وضعیت قرارداد خرید دینخرید دین (چک های وعده دار مدیون) به کمتر از مبلغ مندرج در صورت چک، و دریافت مازاد بر آن (اصل مبلغ مندرج در چک)از مدیون اصلی (صادر کننده) ، عمل نامشروع و ربوی محسوب نمی شود و در قوانین جاری کشور منع قانونی در این خصوص وجود ندارد.
- فرجام خواهی از قرار ابطال دادخواستقرار ابطال دادخواست در صورتی قابل فرجام خواهی است که رأسا در دادگاه بدوی یا تجدیدنظر صادر و مورد فرجام خواهی قرار گرفته باشد، بنابراین در صورتی که دادگاه تجدیدنظر صرفا قرار ابطال دادخواست صادره از دادگاه بدوی را تأیید کند، رأی صادره از دادگاه تجدیدنظر، قابل فرجام خواهی نیست.
- خوانده دعوی فسخ نکاح به جهت جنون زوجه - فرجام خواهی از قرار عدم استماع دعوی1- فسخ نکاح از ایقاعات بوده و نیازی به مخاطب ندارد، طرح این دعوی به طرفیت زوجه مجنون صحیح بوده و صدور قرار عدم استماع دعوی به دلیل عدم اهلیت خوانده، صحیح نمی باشد. 2- هرچند که قرار عدم استماع دعوی در زمره قرارهای قابل فرجام خواهی مصرح در قانون نیامده است، اما در صورتی که این قرار در راستای دعوی نکاح صادر شود، به جهت اطلاق قانون و احتیاط در حقوق طرفین، قابل فرجام خواهی است.
- فرجام خواهی از رای تصحیحی گزارش اصلاحیرأی تصحیحی که پیرو گزارش اصلاحی صادر می شود قابل طرح در دیوان عالی کشور نیست. زیرا همانگونه که گزارش اصلاحی صادره از محاکم، از قطعیت برخوردار است، به طریق اولی آراء اصلاحی صادره راجع به آنها نیز قطعی هستند.
- (1)- ماهیت طلاق توافقی (2)- اثر سلب حق رجوع به مابذل توسط زوجه1-طلاق توافقی، ماهیت مستقلی نسبت به اصل طلاق ندارد و نهایتا طلاق خلع یا مبارات محسوب می شود. بنابراین، تنها اراده مؤثر در وقوع این ایقاع، اراده زوج بوده و با انصراف زوجه از طلاق توافقی، طلاق واقع شده خدشه دار نمی شود بلکه این انصراف از توافق، نهایتا می تواند در مسائل مالی مربوط به مال بذل شده مؤثر باشد. 2-در صورتیکه بر حسب توافق زوجین، زوجه حق رجوع به ما بذل را از خود سلب کند، این امر مشمول ماده 10 قانون مدنی بوده و متعاقب صدور رأی دادگاه، قابل عدول نیست.
- محدوده اموال موضوع شرط تنصیف داراییدارایی حاصله در نتیجه توارث و هرآنچه از منشأ این دارایی خریداری شود، خارج از شمول شرط تنصیف دارایی قرار می گیرد.
- فرجام خواهی از دعوای اختلاف نسبت به پذیره و میزان آنصرفا احکام صادره در دعوی مربوط به اصل وقف قابل فرجام خواهی است. بنابراین چنانچه طرفین در اصل موقوفه بودن ملک، اختلافی نداشته باشند و مناقشه صرفا نسبت به پرداخت پذیره و میزان آن باشد، دعوی مرتبط با اصل موقوفه محسوب نمی شود و رأی صادره در آن قابل فرجام خواهی نیست.