نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۴/۲۷۱ مورخ ۱۴۰۴/۰۹/۱۷

وفق ماده۲۹۶ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب۱۳۹۲ شعب دادگاه کیفری یک دارای رییس و دو مستشار است که با حضور دو عضو نیز رسمیت می،یابد و در صورت عدم حضور رییس ریاست دادگاه به عهده عضو مستشاری است که سابقه قضایی بیشتری دارد؛ به موجب تبصره۲ همین ماده، دادرس علی البدل حسب مورد می تواند به جای رییس یا مستشار انجام وظیفه کند. همچنین با انتخاب رییس کل دادگستری استان، عضویت مستشاران دادگاه های تجدیدنظر در دادگاه کیفری یک و دادگاه انقلاب در مواردی که با تعدد قاضی رسیدگی می کند بلامانع است. در خصوص مقرره فوق، به نظر می رسد هر چند حضور مستشاران؛ اعم از مستشار دارای سابقه خدمت بیشتر یا کمتر در جلسات رسیدگی دادگاه الزامی است؛ اما اداره جلسه فقط با رییس شعبه و در غیاب وی با مستشار ارشد است و مستشار با سابقه کمتر، علاوه بر عدم تکلیف، حق ریاست و اداره جلسه را ندارد. همچنین وفق ماده۳۸۹ قانون یادشده قانون پس از اتمام مهلت اعم از آنکه ایراد و اعتراضی واصل شده یا نشده باشد، مدیر دفتر، پرونده را به دادگاه ارسال می کند. رییس دادگاه، پرونده را شخصا بررسی و گزارش جامع آن را تنظیم و یا به نوبت به یکی از اعضای دادگاه ارجاع می کند. عضو مذکور حدا کثر ظرف۱۰ ،روز گزارش مبسوط راجع به اتهام و ادله و جریان پرونده را تهیه و تقدیم رییس می .کند از این حکم قانونی چنین مستفاد است که تهیه گزارش پرونده برای تشکیل جلسه مقدماتی دادگاه ضروری است و این گزارش توسط رییس دادگاه تهیه می شود و فقط در صورت ارجاع پروند ه به یکی از مستشاران؛ اعم از ارشد یا دارای سابقه کمتر برای تهیه گزارش مهلت قانونی تعیین شده است؛ در غیر این صورت، تکلیفی متوجه مستشاران نیست. همچنین وفق ماده۳۹۵ قانون یادشده، در دادگاه کیفری یک و نیز در تمام مواردی که رسیدگی مرجع قضایی با قضات متعدد پیش بینی شده باشد، رای اکثریت تمام اعضاء ملاک است. نظر اقلیت باید به طور مستدل در پرونده درج شود. در صورتی که نظر اکثریت به شرح فوق حاصل نشود، یک عضو مستشار دیگر توسط مقام ارجاع اضافه می شود. از این حکم چنین مستفاد است که مستشاران و رییس دادگاه در امر مشورت و اظهار نظر؛ اعم از موافق یا مخالف از حق برابر برخوردارند و در صورت مخالف بودن هر یک آنها؛ اعم از رییس یا مستشاران باید نظر مخالف خود را به صورت مستدل مکتوب و در پر ونده درج کنند. در ماده۳۹۷ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب۱۳۹۲ نیز پیش بینی شده است که قضات دادگاه کیفری یک می توانند با اجازه رییس دادگاه از طرفین و وکلای آنان، شهود، اهل خبره و دادستان پرسش کنند. از نص این ماده چنین برداشت می شود که هرچند حضور مستشاران در جلسه رسیدگی الزامی است؛ اما مستشاران دادگاه کیفری یک؛ اعم از مستشاری که دارای سابقه بیشتر و یا سابقه کمتر است، در صورت عدم اجازه رییس دادگاه حتی اجازه مطرح کردن پرسش هایی را که ضروری می .داند، ندارد توضیح آنکه به موجب ماده۴۰۴ )اصلاحی۱۳۹۴ ،( قانون یادشده اعضای دادگاه پس از اعلام ختم رسیدگی با استعانت از خداوند متعال، تکیه بر شرف و وجدان و با توجه به محتویات پرونده، مشاوره می نمایند و در همان جلسه و در صورت عدم امکان، در اولین فرصت و حداکثر ظرف مدت یک هفته مبادرت به صدور رای می کنن .د در صورتی که بین اعضای د ادگاه اتفاق نظر حاصل نشود، رای اکثریت معتبر است. انشای رای به عهده رییس دادگاه است؛ از حکم این ماده چنین مستفاد است که مستشاران در صورت حضور رییس دادگاه فقط تکلیف حضور در جلسه دادگاه، مشاوره و اعلام نظر موافق و امضاء پیش نویس و رای صادره و یا مخالفت و مکتو ب کردن نظریه و استدلال خود را دارند و در صورتی که رییس دادگاه غایب باشد و یا آنکه جزء اقلیت باشد، وظایف وی به عهده مستشار با سابقه بیشتر و به اصطلاح ارشد است و در هر صورت، مستشاری که داری سابقه کمتر است، نه تنها تکلیفی ندارد؛ بلکه بدون اجازه رییس دادگاه، ا ،جازه اداره و ریاست جلسه رسیدگی سوال ا ز اصحاب پرونده و وکلا و شهود و تهیه پیش نویس یا انشاء رای را ندارد. نتیجه آنکه، از مواد قانونی فوق ا لذکر می توان این نتیجه را حاصل دانست که تکلیف اختصاصی مستشار با سابقه کمتر، صرفا محدود به انجام وظایف قانونی محوله؛ مشتمل بر مشارکت فعال و حضور در جلسات رسیدگی و در صورت اجازه رییس، سوال و انجام تحقیقات؛ شرکت در جلسات شعب دیگر برای رسمیت پیدا کردن جلسه شعبه پس از درخواست شعبه و تعیین به عنوان مستشار و ارجاع توسط سرپرست یا معاون ارجاع دادگاه های کیفری یک؛ مشاوره و اظهار نظر حقوق ی و مکتوب کردن نظر قضایی پس از ختم رسیدگی در صورتی که در اقلیت باشد؛ تنظیم گزارش در مهلت قانونی ده روزه؛ در صورت ارجاع پرونده توسط رییس شعبه؛ انشاء و نگارش رای صرفا در غیاب تمامی مقامات ارشد است که وفق نص ماده۲۹۶ .همان قانون این امر ممکن نیست با عنایت به مراتب و توضیحات پیش گفته، خواهشمند است به پرسش:های زیر پاسخ دهید ۱ - با توجه به نص ماده۳۸۹ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب۱۳۹۲ ، آیا رییس شعبه در تقسیم و ارجاع پرونده ها برای اظهارنظر یا تهیه گزارش به مستشاران؛ بویژه مستشار با سابقه کمتر، تکلیف قانون ی دارد و آیا این موضوع در حدود صلاحدید وی است؟ در این خصوص، مسیولیت قانونی رییس شعبه چیست؟ ۲ - در صورت عدم ارجاع پرونده یا عدم ارجاع به تعداد کافی در طول سال و ایام حضور مستشار در شعبه توسط رییس شعبه، تکلیف و مسیولیت مستشار چیست؟ ۳ - در صورتی که به رغم گزارش کتبی و اعلام عدم ارجاع پرونده توسط مستشار به سرپرست دادگاه های کیفری یک، تهیه گزارش از مستشار مطالبه نشده باشد، آیا هیات بازرسی یا ارزشیابی و یا دادسرای انتظامی می تواند مستشار را به علت عدم ارایه گزارش مواخذه یا برای وی امتیاز منفی منظور کند؟ ۴ - نظر اداره محترم حقوقی در خصوص روش و شاخص های ارزشیابی مستشار با سابقه کمتر که امکان نگارش رای یا انشای رای برای وی فراهم نشده است، چیست؟ آیا این موضوع می تواند موجب محرومیت از ارتقا شود و یا آنکه باید برای آن راهکار خاصی در نظر گرفت؟ ۵ - بر اساس ماده۴۰۴ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب۱۳۹۲ که انشای رای را صرفا به رییس دادگاه یا در غیاب وی به مستشار با سابقه بیشتر واگذار کرده است، شیوه ارزشیابی مستشار با سابقه کمتر در عمل چیست؟ ۶ - آیا معیار ارزشیابی مستشار با سابقه کمتر، صرفا بر اساس ایفای تکالیف مقرر قانونی مان ند ش رکت در جلسات رسیدگی، مشاوره و اظهارنظر و تهیه گزارش )در صورت ارجاع رییس شعبه( خواهد بود؟ ۷ - ،در فرضی که به دلایلی از جمله عدم ارجاع یا عدم اجازه شرکت در انشای رای به مستشار با سابقه کمتر عملا وی فاقد سابقه عملی برای ارتقا شود، تکلیف ارزشیابی او و حق ا عتراض وی چگونه خواهد بود؟ ۸ - با عنایت به منع صریح ماده۴۰۴ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب۱۳۹۲ ،، آیا واحد نظارت و بازرسی بازرس دادگستری استان، سرپرست مجتمع قضایی، معاون ارجاع، رییس شعبه یا هیات ارزشیابی قضات استان و یا دادسرای انتظامی قضات می توانند مستشار با سابقه کمتر را ملزم به انشای رای نمایند و یا بابت عدم انشاء رای، ارزشیابی منفی بدهند یا اقدام انتظامی انجام دهند؟ آیا اساسا این درخواست یا ارزیابی، وجاهت قانونی دارد؟ ۹ - آیا مطابق قانون و رویه دادسرای انتظامی، می توان صرفا به دلیل عدم انشاء رای توسط مستشار با ساب قه کمتر )برخلاف نص ماده۴۰۴ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب۱۳۹۲ (، صلاحیت علمی، تجربی یا قضایی وی را زیر سوال برد و یا با توسل به این موضوع، در فرآیند ارزیابی علمی، امتیاز منفی لحاظ کرد؟ ۱۰ - چنانچه در فرآیند ارزشیابی قضات، از مستشار با سابقه کمتر خواسته شود به رغم تصریح ماده۴۰۴ ،یادشده مبادرت به انشای رای کند و یا گزارش رای ارایه دهد، تکلیف قانونی این مستشار و صحت یا سقم اقدام هیات ارزشیابی چیست؟ ۱۱ - آیا مستشار با سابقه کمتر در دادگاه کیفری یک مکلف به نگارش رای است؟ ۱۲ - آیا ارزشیابی مستشار دارای سابقه کمتر صرفا باید بر اساس حضور وی در جلسات، اظهار نظر حقوقی و تهیه گزارش در صورت ارجاع باشد؟ ۱۳ - در صورتی که نگارش رای بر خلاف ماده۴۰۴ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب۱۳۹۲ ،درخواست شود آیا می توان بابت عدم نگارش رای امتیاز منفی اعمال کرد؟ وظیفه و حقوق قا نونی مستشار دارای سابقه خدمت کمتر چیست؟ ۱۴ - چنانچه مسوول ارزیابی یا دادسرای انتظامی قضات، بدون رعایت حکم قانون از مستشار با سابقه کمتر مطالبه ای داشته باشد، مرجع رسیدگی به اعتراض به این درخواست، کدام است؟ ۱۵ - با عنایت به نص ماده۴۰۴ پیش گفته و فرض سوالات هشتم، نهم، دهم، سیزدهم و چهاردهم، چنانچه ،گزارشی با عنوان ترک فعل به سبب عدم انشاء رای به مراجع نظارتی یا دادسرای انتظامی قضات ارسال شود آیا این امر از مصادیق تکلیف مالایطاق و گزارش خلاف واقع موضوع ماده۶۹۸ قانون مجازات اسلامی )تعزیر ات مصوب۱۳۷۵ ( است؟

۱ - وظیفه و اختیار رییس دادگاه کیفری یک در تهیه گزارش جامع پرونده همان است که در ماده۳۸۹ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب۱۳۹۲ در عبارت» رییس دادگاه پرونده را شخصا بررسی و گزارش جامع آن را تنظیم و یا به نوبت به یکی از اعضای دادگاه ار جاع می کند « آمده است و در صورت ارجاع به دیگر اعضای .دادگاه )مستشاران دادگاه کیفری یک(، رعایت نوبت الزامی است ۲ - از قسمت اخیر ماده یک قانون آیین دادرسی کیفری مصوب۱۳۹۲ و اصل قانونی بودن دادرسی کیفری موضوع ماده۲ این قانون، چنین مستفاد است که تکلیف مستشار داد گاه کیفری یک همان است که از جمله در مقررات مربوط به رسیدگی به دادگاه کیفری یک )فصل چهارم قانون یادشده؛ مواد۳۸۲ به بعد این قانون( آمده .است ۳ تا۱۰ و۱۲ تا۱۴ - ،اولا با عنایت به ماده یک قانون آیین دادرسی کیفری مصوب۱۳۹۲ و صدر ماده۲ این قانون، اشخاص و مق امات قضایی و وظایف و اختیارات آنان تابع اصل کلی حاکمیت قانون و اصل قانونی بودن .دادرسی کیفری است و تکلیف قانونی مستشار دادگاه کیفری یک، تابعی از این اصل است ثانیا، بررسی و نقد شاخص های ارزشیابی رفتار و عملکرد قضات و معیارهای آن و ارتقاء مقامات قضایی از حی طه وظایف اداره کل حقوقی خارج است و مطابق ماده۱۲ قانون نظارت بر رفتار قضات مصوب۱۳۹۰ و آیین نامه اجرایی این قانون مصوب۲۵ / ۲ / ۱۳۹۵ و دستورالعمل ترفیع دارندگان پایه قضایی مصوب ۲۴ / ۱۲ / ۱۳۹۸ رفتار می.شود ۱۱ - کیفیت صدور رای و نقش مستشار دادگاه کیفری یک در رسیدگی و انشاء رای همان است که در مقررات مربوط به کیفیت رسیدگی و صدور رای در دادگاه کیفری یک؛ از جمله مواد۴۰۴ و۳۹۵ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب۱۳۹۲ .آمده است ۱۵ - اولا، گزارش خلاف واقع و مغرضانه قضات نسبت به یکدیگر، وفق بند یک ماده۱۷ قانون نظارت بر رفتار قضات مصوب۱۳۹۰ .، تخلف انتظامی است ثانیا، تشخیص مصداق جرایم و انطباق رفتار ارتکابی با قانون بر عهده مقامات قضایی رسیدگی کننده است و از وظایف اداره کل حقوقی خارج .است