آرای قضایی

کراهت زوجه از زوج از مصادیق بارز عسر و حرج برای زوجه می باشد.

در دعوای طلاق، دادگاه باید در رد نظریه داوری و امکان سازش زوجین مستدلا اظهار نظر نماید.

شارع مقدس در ایه شریفه ۱۲۹ از سوره مبارکه نساء کالمعلقه نمودن زنان را نهی نموده است. بنابراین اگر زنی در چنین وضعیتی قرار گیرد می تواند از موجبات طلاق باشد.

اگر با گذشت مدت زمان طولانی (بیش از 5 سال) از زمان ازدواج، زوج نتوانسته باشد مقدمات تهیه زندگی مشترک با زوجه را فراهم نماید و زوجه بلاتکلیف رها شده باشد از موجبات عسر و حرج زوجه محسوب می گردد.

بذل اکثر مهریه و حقوق مالی از ناحیه زوجه دلیل بر عسر و حرج می باشد.

زوجه ای که برای دریافت نفقه معوقه خود و فرزندش باید به محاکم مراجعه و با الزام و جلب زوج و اصرار به طلاق نفقه را دریافت نماید، قطعا دچار عسر وحرج شده است.

محکومیت قطعی زوج به اتهام حمل و نگهداری مشروبات الکلی از موارد خلاف حیثیت و شئون خانوادگی زوجه بوده و از موجبات تحقق وکالت در طلاق به استناد تخلف از شرط ضمن عقد نکاح می گردد.

دادگاه خانواده مکلف است با حضور قاضی مشاور تشکیل جلسه داده و پس از دریافت نظر وی مبادرت به صدور رای نماید در غیر اینصورت دادرسی دارای نقص بوده و از موجبات نقض رای در دیوان عالی کشور خواهد بود.

ایراد اتهام ارتباط نامشروع به زوجه،به تنهایی کافی برای اثبات سوء رفتار و عسر و حرج زوجه می باشد.

اختلالات و بیماری های روانی پس از تایید پزشکی قانونی در صورتی که بر زندگی مشترک تاثیر داشته باشد علاوه بر اینکه ممکن است از مصادیق عسر و حرج باشد، ممکن است منجر به تحقق شروط ضمن عقد نکاح و وکالت در طلاق از سوی زوجه نیز باشد.

مطابق تبصره ماده 1130 قانون مدنی موارد مندرج در این ماده مانع از ان نیست که دادگاه در سایر مواردی که عسروحرج زن در دادگاه احراز شودحکم طلاق صادر نماید.بنابراین با توجه به اینکه مهریه زوجه به گونه ای بوده که وی در ازدواج مسایل مالی و مهریه برای او مطرح نبوده است.همچنین باتوجه به درخواست ازدواج مجدد از سوی زوج که بیانگر عدم علاقه وی به همسرش میباشد و تمایلی برای ادامه زندگی مشترک با او ندارد و نیز اختلال اضطرابی که دارد نشان دهنده تحقق عسر و حرج است.

در دعوای طلاق در صورتی که دادگاه نظریه داوران را نپذیرد باید در رد نظریه داوری و امکان سازش مستدلا اعلام نظر نماید.

با عدم پرداخت نفقه زوجه بیش از ۶ ماه، حق اعمال وکالت در طلاق برای زوجه ثابت می شود.

قاعده عسر و حرج در جهت حل مشکلات زنان و جبران کمبود اختیارات قانونی آنان در امر طلاق مورد توجه قانونگذار قرار گرفته است و باید قلمرو این قاعده را گسترده تفسیر نمود.

اگر زوج به نحو اطلاق به زوجه وکالت داده باشد تا در صورت کتک کاری، زوجه بتواند خود را مطلقه نماید دادگاه نمی تواند به دلیل عدم شدت کتک کاری دعوای طلاق زوجه را رد نماید زیرا در وکالت اعطایی قید نشده است که میزان آن، چقدر باشد.

کراهت امری درونی بوده که نیاز به ارائه دلیل نداشته بلکه صرف بیان آن از ناحیه زوجه کافی است و از مصادیق بارز عسر وحرج محسوب می شود.

کراهت امری درونی بوده که اعلام آن از ناحیه زوجه کافی است و از مصادیق بارز عسر و حرج زوجه می باشد.

اگر زوج به زوجه وکالت در طلاق با حق توکیل بغیر اعطا نموده باشد و وکیل انتخابی زوجه طبق اختیارات خود، حق تجدیدنظر و فرجام را از خود اسقاط نماید در صورت تجدیدنظر خواهی، دادگاه تجدیدنظر موظف است قرار عدم استماع تجدیدنظر خواهی را صادر نماید.

در دعوای طلاق، اگر زوجه به اعتیاد زوج استناد نماید، جهت تشخیص اعتیاد به مواد مخدر یا عدم اعتیاد وی لازم است مشارالیه به پزشکی قانونی معرفی شود در غیر اینصورت از موارد نقض تحقیقات در مرحله فرجام خواهد بود.

اگر زوج علی رغم محکومیت به پرداخت نفقه و صدور اجراییه، تا زمان تقدیم دادخواست طلاق از پرداخت نفقه خودداری کرده و الزام وی هم ممکن نشده باشد، شرط اول از شروط ضمن عقد نکاح و وکالت زوجه در طلاق محقق شده است و پرداخت بعدی نفقه بعد از استناد زوجه به تخلف از شرط، مانع از تحقق آن نیست.

در طلاق توافقی نیاز به ارجاع به داوری نیست بنابراین صدور قرار ابطال دادخواست به این جهت وجاهت قانونی ندارد.

اگر زوجه دو شاهد به دادگاه معرفی نموده و هر دو شاهد به سوء رفتار زوج از نظر ضرب و جرح زوجه و توهین و فحاشی نسبت به وی شهادت داده باشند دلیل مکفی بر سوءرفتار و عسر و حرج زوجه می باشد.

مراجعه زوجه برای دریافت نفقه معوقه و روزمره خود و فرزندش به محاکم و اخذ آن با اجبار دادگاه از مصادیق بارز عسر و حرج تلقی می گردد.

اگر زوج به اتهام تهمت رابطه نامشروع نسبت به زوجه محکوم گردد، این نوع محکومیت هم دلیل بر سوء رفتار زوج و هم از مصادیق بند ۹ شروط ضمن عقد نکاح تلقی می گردد.

(1)- در دعوای طلاق، دادگاه مکلف است در صورت نپذیرفتن نظریه داوران آن را با استدلال رد نماید. (2)- مضر بودن اعتیاد زوج و مخل بودن آن براساس زندگی، شخصی است و با تفاوت اشخاص خانواده متفاوت است ضمن آنکه اضرار منحصر به مسایل مادی زندگی نیست و در این خصوص اضرار به حیثیت و شیون خانوادگی نیز باید مدنظر قرار گیرد.

زوجه ای که برای دریافت نفقه خود باید به محاکم مراجعه و با اخذ حکم قطعی و الزام زوج به پرداخت آن و درخواست طلاق، نفقه را دریافت نماید قطعا دچار عسر و حرج ایجاد گردیده است.

(1)- مطابق نظریه برخی از فقهای عظام شش ماه مفارقت جسمانی برای یک زن جوان مصداق بارز عسر و حرج محسوب می شود. (2)- اگر زوجه مدعی سوء معاشرت زوج باشد و عنوان نماید که همسر اول زوج به دلیل سوء معاشرت همسرش اقدام به خودکشی نموده در صورت صحت چنین ادعایی هیچ تردیدی در احراز عسر و حرج زوجه وجود ندارد.

در مورد اموالی که در زمان زندگی با زوجه به دست آمده است، زوج باید پاسخگوی سهم زوجه مطابق شرط تنصیف اموال باشد؛ و اگر این اموال را قبل از درخواست طلاق منتقل نموده باشد جهت اجرای شرط تنصیف قیمت آن با نظر کارشناس در نظر گرفته خواهد شد.

(1)- استفاده زوجه از حق حبس، یک امر قانونی است و نمی توان کسی را به دلیل استفاده از حق قانونی خود محکوم کرد. (2)- با صدور حکم محکومیت زوج به پرداخت نفقه معوقه بیش از ۶ ماه زوجه، حق اعمال وکالت در طلاق برای زوجه محقق شده و تا پرداخت کامل محکوم به این حق پابرجا بوده و با پرداخت بخشی از آن نفی نمی گردد.

اساسا تحقق مفهوم عسر و حرج یکی از مباحث چالشی در رویه قضایی می باشد. ماده 1130 قانون مدنی برخی از موارد عسر و حرج را به صورت تمثیلی بیان داشته است ولی همه موارد عسر و حرج محدود به این ماده و مواد قانونی دیگر نمی شود. یکی از مصادیق عسر و حرج طبق تصریح بند 4 ماده1130 قانون مدنی عبارت است از "هرگونه سوءرفتار مستمر زوج که عرفا با توجه به وضعیت زوجه قابل تحمل نباشد". در تحقق این مفهوم دادگاه باید بر اساس امور عینی و خارجی تشخیص دهد که ایا اساسا این امور مختلف موجب می شود که تحمل زندگی و ادامه آن نوعا غیر قابل تحمل باشد یا نه؟ در صورتی که دادگاه پی بدین امر ببرد مبادرت به طلاق عسر و حرجی می نماید.در پرونده حاضر نیز دادگاه با توجه به اظهارات طرفین و مدارک عینی ارایه شده حکم به الزام زوج به طلاق به علت وقوع عسر و حرج ناشی از سو رفتار زوج، داده است.البته در نظر دادگاه بذل قسمت قابل توجهی از مهر (1000 سکه) نیز دلالت بر وقوع عسر و حرج نمموده است با این توضیح که زوجه از مهم ترین حق مادی خودش زمانی می گذرد که ادامه زندگی برایش سخت باشد و این امر در ذهن محاکم ایران در تحقق مفهوم عسر و حرج تاثیر شگرفی دارد.