پرسش
موضوع قرارداد طرفین، اخذ مبلغ معین در قبال ترهین سند مالکیت یکی از طرفین به نفع دیگری در بانک فلان به مدت یک سال بوده است. پس از انقضای مدت قرارداد، امکان فک رهن به علت عدم پرداخت بدهی بانک یا عدم جایگزینی سند مالکیت دیگر فراهم نگردید. متعهد له نیز دادخواست مطالبه اجرت المثل بقای ترهین سند مالکیت خود به طرفیت متعهد را مطرح نموده است؛ آیا چنین دادخواستی قابل پذیرش است؟ (حق مطالبه اجرت المثل دارد؟)
نظر و پاسخ
اساسا عقد رهن مستلزم تحویل عین مرهونه به مرتهن است و از این حیث نمی توان از مرتهن مطالبه اجرت المثل مال مرهونه را نمود. (ماده ۷۷۲ ق.م) به علاوه تا زمانی که دین پرداخت نشده است استرداد مال مرهونه نیز ممکن نیست. در نتیجه تعیین مدت در عقد رهن به کمتر از مدت بازپرداخت دین ممکن نیست، مگر اینکه با وصف پرداخت دین، مرتهن از مسترد نمودن مال مرهونه (وثیقه) امتناع که در این صورت اجرت المثل قابل مطالبه است.
اولا؛ ترهین سند مالکیت در قبال اخذ اجرت، جزء منافع عقلایی و عرفی و مشروع سند مالکیت محسوب نمی شود تا قابل مطالبه باشد. سند مالکیت صرفا مستندی برای اثبات مالکیت شخص است. ثانیا؛ با فرض وجود چنین منفعتی، مطالبه اجرت المثل مازاد بر قرارداد، جزء منافع ممکن الحصول تلقی می شود (تبصره ۲ ماده ۵۱۵ قانون آیین دادرسی مدنی) چون اساسا این قرارداد متعارف و متداول نیست؛ لذا وصول این منفعت هم قطعی الحصول نمی باشد. فقط در صورتی که وجه التزام برای عدم انجام تعهد در موعد مقرر (عدم فک رهن در تاریخ معین) تعیین شده باشد، قابل مطالبه خواهد بود.
اولا؛ چنین منفعتی (موضوع قرارداد) برای سند مالکیت قابل تصور است و عرفا پذیرفته شده است و مطابق ماده ۱۰ قانون مدنی تنظیم شده و دلیلی بر نامشروع بودن آن نیز وجود ندارد. ثانیا؛ با توجه به پذیرش منفعت عقلایی برای ترهین سند مالکیت در قبال عوض، مطالبه اجرت المثل در فرض سوال نیز قابل مطالبه است چراکه در اثر عدم انجام تعهدات متعهد، خسارت به متعهدله وارد شده است.
رده:نشست های قضایی سال ۱۳۹۹