پرسش
عدم ثبت واقعه نکاح جرم آنی است یا از جرایم مستمر محسوب می گردد و بر این اساس مشمول مرور زمان می شود یا خیر؟
نظر و پاسخ
ثبت واقعه ازدواج یک تکلیف قانونی است و مادام که این تکلیف انجام نگیرد، بزه عدم ثبت واقعه ازدواج بزهی است مستمر؛ نتیجتا نظر اکثریت صحیح است.
عدم ثبت واقعه نکاح، جرمی مستمر است، زیرا ثبت نکاح یک تکلیف است که در گذر زمان ادامه دارد و همچنان بر عهده مرد باقی است و تا زمانی که مرد از انجام این تکلیف امتناع نماید، جرم استمرار دارد؛ لذا این بزه مشمول مرور زمان نمی گردد. تغییر عبارات در ماده ۴۹ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱ که جایگزین ماده ۶۴۵ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات مصوب ۱۳۷۵) شده است نیز موید این تفسیر است؛ چرا که در ماده سابق آمده بود... چنانچه مردی بدون ثبت در دفاتر رسمی مبادرت به ازدواج دایم، طلاق و رجوع نماید به مجازات حبس تعزیری تا یک سال محکوم می گردد. در حالی که قانون حمایت از خانواده از واژگان خودداری و امتناع از ثبت سخن گفته که حکایت از مستمر بودن جرم مذکور دارد؛ چرا که امتناع و خودداری مستمر است و در واقع عنصر مادی این جرم را ترک فعل تشکیل می دهد. اداره حقوقی قوه قضاییه در نظریه مشورتی شماره ۳۲۱۲/۷ - ۱۳۷۸/۶/۸ چنین استدلال می نماید که ثبت نکاح تکلیف است، مادام که این تکلیف انجام نگیرد، بزه عدم ثبت استمرار دارد؛ بنابراین بزه یاد شده بزهی مستمر است.
حقوقدانان بر اساس عنصر مادی، جرایم را به جرم آنی، مستمر و استمرار یافته تقسیم و جرم آنی را جرمی تعریف می کنند که عنصر مادی آن یک بار انجام می شود، اگر چه آثار آن ادامه داشته باشد؛ مانند تیری که در لحظه شلیک می شود و به شخص اصابت می کند و ممکن است شخص مضروب مدت زمانی پس از اصابت تیر فوت نماید. عنصر مادی ثبت واقعه نکاح نیز چنین است و جرم همان زمان که ازدواج به صورت غیر رسمی واقع می شود، تحقق می یابد؛ در حالی که جرم مستمر جرمی است که عنصر مادی آن در بستر زمان تکرار می شود و هر زمان قصد ارتکاب جرم از مرتکب زایل شود، جرم قطع می گردد. اداره حقوقی قوه قضاییه نیز در نظریه ۱۳۹۴/۱۰/۱ جرم عدم ثبت نکاح را از جرایم آنی و غیر مستمر اعلام نموده است.
رده:نشست های قضایی سال ۱۳۹۵