پرسش
در صورتی که بعد از ازدواج و قبل از انجام زفاف احدی از زوجین فوت کنند زن مستحق تمام مهر است یا نصف مهر؟
نظر و پاسخ
همان طوری که در نظر اکثریت نیز آمده است به دلالت ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، به مجرد عقد، زن مالک مهر می شود و می تواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بکند. چنان چه مهر به حیطه وصول در نیامده باشد به عنوان دین بر ذمه ی زوج است و چنان چه قبل از نزدیکی، زوج فوت کند، این دین از ترکه او قابل وصول خواهد بود و در هیچ یک از نصوص قانونی، حکم خاصی در مورد کاهش میزان مهر یا تنصیف آن در صورت فوت شوهر، قبل از وقوع نزدیکی به نظر نرسیده است و تنها استثنا بر قاعده کلی مندرج در ماده ۱۰۸۲ حکم مندرج در ماده ۱۰۹۲ قانون مدنی است که قانون گذار در صورت وقوع طلاق قبل از نزدیکی، قایل به تنصیف شده و زن را مستحق دریافت نیمی از مهر دانسته و حکم قانون گذار را در مورد خاص بدون وجود مبنای قانونی، نمی توان به غیر موارد منصوص تسری داد.
نظر به این که به موجب ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی بعد از وقوع عقد نکاح زن مستحق کل مهر بوده و هرگونه دخل و تصرفی می تواند در آن بنماید، ایجاد مالکیت زن نسبت به کل مهر به عنوان اصل پذیرفته شده و با وصف ایجاد مالکیت زن، زوال مالکیت مذکور مستلزم وجود دلیل قانونی است که در مورد طلاق قانون گذار صریحا زوال نصف مالکیت مهر زن را بیان کرده لکن در مورد فوت حکم خاصی در جهت سلب مالکیت زن وجود ندارد. با توجه به این که اولا: مالکیت زن بر کل مهر مسلم و ثانیا: زوال مالکیت مذکور نیاز به دلیل و نص می باشد. بنابراین، در هر صورت زن مستحق کل مهر خواهد بود.
اگرچه زن پس از وقوع عقد نکاح مالک کل مهر می شود، مالکیت وی نسبت به نصف قطعی و مالکیت وی نسبت به نصف دیگر آن متزلزل و مستلزم انجام زفاف است و در صورت انجام زفاف است که مالکیت زن نسبت به نصف دیگر مهر قطعی می شود. بنابراین در صورتی که هر یک از زوجین بعد از عقد نکاح و قبل از زفاف بمیرند باید نصف مهر به مرد یا ورثه وی مسترد شود.
رده:نشست های قضایی سال ۱۳۸۱