نشست قضایی درباره طرح دعوا علیه متعهد سفته پس از انقضای مهلت مقرر در ماده ۲۸۰ قانون تجارت

پس از انقضای مهلت ماده ۲۸۰ قانون تجارت، آیا طرح دعوا علیه متعهد سفته قابلیت استماع دارد؟

متعهد سفته، یعنی شخصی که با امضا یا اثر انگشت خویش متن و مندرجات سفته را تصدیق و پرداخت وجه آن را در موعد مقرر قبول کرده است غیر از اشخاصی است که به عنوان ظهرنویس یا ضامن، ظهر سفته را امضا کرده اند. انقضای مهلت مقرر در ماده ۲۸۰ قانون تجارت، صرفا ناظر به ظهرنویسان سفته است و مدیونیت متعهد موصوف را زایل و منتفی نمی سازد. بنابراین، با انقضای مهلت، موضوع ماده ۲۸۰ قانون تجارت، طرح دعوای دارنده سفته علیه متعهد آن ممنوعیت قانونی ندارد. o نشست قضایی دادگستری شهرستان بوشهر • اتفاق نظر: با توجه به مواد ۲۸۰ و ۲۸۹ قانون تجارت و رای وحدت رویه شماره ۵۹۷ مورخه ۱۳۷۴/۲/۱۲ هیات عمومی دیوان عالی کشور، سوال مورد نظر را در سه فرض می توان پاسخ داد: ۱- در صورتی که متعهد سفته، را مدیران اصلی فرض کنیم، مفاد مواد موصوف و سایر قوانین موجود از جمله ماده ۱۹۸ قانون آیین دادرسی مدنی، حکایت از این دارد که سفته حداقل به عنوان سند عادی، دال بر مدیونیت مدیون اصلی است و در هر حال دارنده سفته حق رجوع به مدیون اصلی را خواهد داشت زیرا همچنان که ماده ۲۸۹ قانون تجارت نیز صراحت دارد: دعوای دارنده برات (سفته) صرفا علیه ظهرنویس و همچنین دعوای هر یک از ظهرنویس ها بر ید سابق خود در محکمه پذیرفته نخواهد شد. این انحصار شامل مدیون اصلی نیست. ۲- در صورتی که متعهد سفته را ضامن سفته فرض کنیم با التفات به صراحت رای وحدت رویه مرقوم باز هم دعوای دارنده سفته علیه ضامن مسموع بوده و دارنده سفته در هر حال حق رجوع به ضامن را دارد. ۳- در صورتی که متعهد سفته را ظهرنویس تلقی کنیم مطابق قانون تجارت، دعوای دارنده سفته که خارج از موعد مندرج در ماده ۲۸۰ قانون تجارت اقدام به اعتراض کرده و یا بدون انجام تکالیف مصرح در ماده موصوف مبادرت به طرح دعوا علیه ظهرنویس نموده است، قابل پذیرش در محکمه نیست. o نشست قضایی دادگستری شهرستان دشتی: • اتفاق نظر: طبق ماده ۲۴۹ قانون تجارت: برات دهنده و کسی که برات را قبول کرده و ظهرنویس ها در مقابل دارنده برات مسیولیت تضامنی دارند. دارنده برات در صورت عدم تادیه و اعتراض می تواند به هر کدام از آنها بخواهد منفردا یا به چند نفر یا به تمام آن ها مجتمعا رجوع نماید . حال طبق ماده ۲۸۰ قانون مزبور: امتناع از تادیه وجه برات باید در ظرف ده روز از تاریخ وعده به وسیله نوشته ای که اعتراض عدم تادیه نامیده می شود، معلوم گردد . لذا دارنده برات باید ظرف ده روز از تاریخ وعده، در صورت عدم تادیه یا عدم قبول اعتراض عدم تادیه کند (ماده ۲۸۰) و ظرف ده روز از تاریخ اعتراض، عدم تادیه را به وسیله اظهارنامه رسمی به کسی که برات را به او منتقل کرده اطلاع دهد (ماده ۲۸۴) و هر یک از ظهرنویسان نیز ظرف ده روز از تاریخ دریافت اطلاع نامه آن را به ظهرنویس قبل از خود اطلاع دهند تا به برات دهنده برسد (ماده ۲۸۵) و دارنده می تواند ظرف یک سال از تاریخ اعتراض، اقامه دعوا کند وگرنه نمی تواند به برات دهنده و ظهرنویس ها مراجعه کند (ماده ۲۸۶) و طبق ماده ۲۸۹ نیز پس از انقضای مواعد مقرر در موارد فوق الذکر دعوای دارنده برات بر ظهرنویس ها و ظهرنویس ها بر ظهرنویس های سابق بر خود، در محکمه پذیرفته نیست و طبق ماده ۲۹۰ نیز پس از انقضای مواعد فوق دعوای دارنده و ظهرنویس های برات بر علیه برات دهنده پذیرفته نیست مشروط بر این که برات دهنده ثابت کند سر وعده، وجه برات را به محال علیه رسانیده است، در این صورت دارنده برات فقط حق مراجعه به محال علیه را خواهد داشت. این شرایط لازمی بود که دارنده برات باید رعایت نماید تا بتواند به برات دهنده و ظهرنویس ها مراجعه کند و حق طرح دعوا را داشته باشد. طبق ماده ۳۰۹ قانون تجارت نیز مقررات برات خصوصا ماده فوق الذکر، در مورد سفته نیز جاری است. حال چون در سفته دو طرف وجود دارد دیگر شرط مندرج در ماده ۲۹۰ که در مورد برات است (برات دهنده ثابت نماید سر وعده وجه برات را به محال علیه رسانیده باشد) در مورد سفته مصداق نمی یابد. پس کسی که سفته را امضا و صادر کرده متعهد است. در هر صورت اگر دارنده سفته مواعد مندرج در مواد ۲۸۰ و ۲۸۴ را نیز رعایت نکرده باشد، حق رجوع به متعهد سفته را دارد و اگر به او حق رجوع نداشته باشد، پس به چه کسی رجوع کند. o نشست قضایی دادگستری شهرستان تنگستان: • نظرهای ابرازی: نظر اول: بله، زیرا در ماده ۲۸۹ قانون تجارت، ضمانت اجرای عدم رعایت مواعد مقرر، عدم استماع دعوای دارنده برات علیه ظهرنویسان و همچنین دعوای هر یک از ظهرنویسان بر ید سابق خود می باشد و در خصوص متعهد سابق که صادرکننده سفته است، چنین موردی مصداق نداشته و صادرکننده سفته حتی در صورت عدم رعایت مواعد، مسیول پرداخت وجه سفته می باشد. نظر دوم: مطابق ماده ۲۴۹ قانون تجارت ضامنی که ضمانت برات دهنده یا محال علیه یا ظهرنویس را کرده فقط با کسی مسیولیت تضامنی دارد که از او ضمانت نموده است . لذا در مورد ضامن باید قایل به تفکیک شد و گفت اگر ضامن، ضامن متعهد سفته باشد، مسیولیت او باقی و در صورتی که ضامن ظهرنویس باشد چون مضمون عنه او مسیولیت ندارد (به لحاظ عدم رعایت ماده ۲۸۰ قانون تجارت) ضامن او نیز مسیولیت ندارد. رده:نشست های قضایی سال ۱۳۸۲