آرای قضایی مرتبط با ماده 489
قانون آیین دادرسی مدنی — ۸۵ مورد
رای داوری در موارد زیر باطل است و قابلیت اجرایی ندارد:
1- رای صادره مخالف با قوانین موجد حق باشد.
2- داور نسبت به مطلبی که موضوع داوری نبوده رای صادر کرده است.
3- داور خارج از حدود اختیار خود رای صادر نموده باشد. در این صورت فقط آن قسمت از رای که خارج از اختیارات داور است ابطال میگردد.
4- رای داور پس از انقضای مدت داوری صادر و تسلیم شده باشد.
5- رای داور با آنچه در دفتر املاک یا بین اصحاب دعوا در دفتر اسناد رسمی ثبت شده و دارای اعتبار قانونی است مخالف باشد.
6- رای به وسیله داورانی صادر شده که مجاز به صدور رای نبودهاند.
7- قرارداد رجوع به داوری بیاعتبار بوده باشد.
- ذی نفع دعوی ابطال رای داورصرفا طرفین رای داوری(طرفین قرارداد فروش ملک) حق اقامه دعوی ابطال آن را دارند؛ بنابراین دعوی مذکور توسط شخصی غیر از طرفین رای داوری(منتقل الیه)، با قرار رد دعوی مواجه می شود و شخص ثالث باید دعوی خود را تحت عنوان اعتراض ثالث مطرح کند.
- تجدید مهلت درخواست ابطال رای داورمهلت درخواست ابطال رأی داوری بیست روز از تاریخ ابلاغ برای اشخاص مقیم ایران است و از آنجا که تعیین این مهلت به منظور ایجاد انضباط در دادرسی و از مصادیق مقررات آمره و مرتبط با نظم عمومی محسوب می شود، قابل تجدید توسط دادگاه نیست.
- اثر شرط داوری در الزام به مراجعه به داوردرصورتی که طرفین در شرط داوری از واژه «می توانند»; استفاده کرده باشند، این امر ظهور در اختیار طرفین داشته و دلالتی بر الزام آنها جهت مراجعه به داور ندارد؛ بنابراین قطعیت قصد واراده طرفین در ارجاع اختلاف به داور که ملزم بودن به تبعیت از رای داور نیز از آن حاصل می شود از مفاد شرط داوری در فرض مذکور استنباط نمی شود.
- ضمانت اجرای غیر قابل تجزیه بودن موضوع ارجاع شده به داوریهر گاه تعدادی از طرفین قرارداد؛ موضوع معامله را به داوری ارجاع دهند و موضوع ارجاع شده به داوری غیر قابل تجزیه باشد و رای صادره نسبت به حصه سایر اطراف قرارداد اضراری باشد؛ رأی داوری قابل ابطال است.
- تعیین شخص ذینفع به عنوان داورداور باید واجد وصف ثالث نسبت به طرفین دعوی بوده و نباید جزئی از پیکره طرفین دعوی و ذینفع در سود و زیان ناشی از نتیجه عقد باشد؛ زیرا پذیرش ذی نفع بودن داور با فرض تراضی طرفین در مواردی است که سالب وصف ثالث بودن وی نباشد.
- نقل و انتقال سهام شرکت ها در بورسنقل و انتقال سهام شرکت ها در بورس، منوط به موافقت مقامات سازمان بورس اوراق بهادار از جمله هیأت مدیره این سازمان نیست.
- اثر اعتراض به رای داوری کدخدامنشانهاگرشرط داوری در زمره داوری کدخدامنشی باشد؛ اعتراض به رای صادره به منزله عدم رضایت طرفین است؛ بنابراین طرفین ملزم به تبعیت نبوده وحکم بر بطلان رای موصوف صادر خواهد شد.
- هزینه دادرسی در دعوای ابطال رای داوریچنانچه رای داوری متضمن محکومیت به پرداخت وجه نقد باشد؛ دعوی ابطال رای داوری، دعوای مالی محسوب می شود؛ بنابراین خواهان باید هزینه دادرسی ابطال رای داوری را بر مبنای مبلغ مندرج در رای داوری پرداخت کند.
- درج شرط داوری در قرارداد از سوی وکیلاختیار وکیل به انجام هر گونه معامله با هر قید و شرطی ، منصرف از درج شرط داوری در قرارداد است، بنابراین درج شرط داوری مستلزم تصریح در قرارداد وکالت است در غیر اینصورت شرط داوری باطل است.
- اثر تجدید جلسات داوری بر مهلت داوریتجدید جلسات داوری ملازمه با تمدید مهلت داوری ندارد؛ بنابراین تجدیدجلسات مانع از ابطال رای داور که خارج از مهلت قانونی صادر شده است، نمی شود.
- اصل بیطرفی و استقلال داوردر صورتی که داور در زمان صدور رای داوری، رئیس هیات مدیره شرکت محکومله رای داوری باشد، نمی تواند به عنوان ثالث توصیف شود چه به رغم استقلال شخصیت شرکت، این مدیران شرکت هستند که در رویدادهای حقوقی نقش می آفرینند. بنابراین، در این فرض، به علت نقض اصل استقلال و بیطرفی داور، رای داوری ابطال میشود. عنوان: جهات ابطال رای داور پیام: دادگاه در ارزیابی رای داوری، از مقام نظارت قضایی و در محدوده قواعد حاکم بر فرایند داوری، خود را محدود به جهات مورد نظر طرفین دعوای ابطال رای داور نمی داند.
- دادگاه صالح در رسیدگی به اعتراض ثالث به رای داوریدادگاه در رسیدگی به دعوی بطلان رأی داور، در مقام تأیید رأی مذکور نیست؛ بلکه صرفا نسبت به وجود یا عدم جهت بطلان در رأی داور، رسیدگی و اظهارنظر می نماید. بنابراین، رسیدگی به اعتراض ثالث به رای داور، حتی در صورت صدور رای راجع به رای داوری در دادگاه تجدیدنطر، در دادگاه بدوی به عمل می آید.
- داوری راجع به اموال عمومی و دولتینظر قانونگذار در خصوص منع ارجاع دعاوی راجع به اموال عمومی و دولتی به داوری، ناظر به موضوع دعوی بوده و شخصیت طرفین مورد نظر نیست؛ بنابراین دولتی بودن یا نبودن موجر در قرارداد اجاره تاثیری در داوری پذیری دعوی ندارد.
- خوانده دعوی ابطال رأی داوردعوی ابطال رأی داور باید به طرفیت طرفین قرارداد اقامه شود و متوجه داور نیست.
- تایید فسخ قرارداد از سوی داوردر صورتی که طرفین قرارداد، اختلافات خود اعم از تفسیر و اجرا را به داوری ارجاع داده باشند، از آنجا که مقدمه حاکمیت داور، بقاء قرارداد است و با تأیید فسخ، قرارداد زایل می شود، رای داور در خصوص تایید فسخ قرارداد ابطال می شود.
- قاعده فراغ دادرس در داوریقاعده فراغ دادرس شامل داوران نیز می شود. بنابراین پس از صدور رأی توسط داور در خصوص موضوع دعوی، وی صرفا" در مهلت قانونی، حق تصحیح رای خود را داشته و مجاز به صدور رأی دیگری در خصوص همان موضوع نیست.
- تعدیل وجه التزام غیرمتعارف توسط داورمبلغ وجه التزام، هر چند سنگین و غیرمتعارف باشد، مخالفتی با نظم عمومی نداشته؛ بنابراین داور و قاضی حق تعدیل آن را ندارند.
- داوری نسبت به اموال عمومی و دولتیاز آنجا که اموال عمومی، اموالی است که برای استفاده عمومی و جهت منافع و مصالح عمومی اختصاص داده شده است، سهامدار بودن سازمانی از شهرداری در شرکت تجاری باعث نمیشود اموال این شرکت واجد خصیصه عمومی شود. بنابراین ارجاع به داوری در مورد اختلافات اموال چنین شرکتی مشمول محدودیتهای تصویب هیات وزیران نمیگردد.
- ابطال رأی داوری به علت نحوه ابلاغبا توجه به احصاء موارد ابطال رأی داوری در قانون آیین دادرسی مدنی؛ ابلاغ رأی داوری از طریق اظهارنامه توسط داور مرضی الطرفین موجب ابطال رأی داوری نیست.
- تجدیدنظرخواهی از قرار رد درخواست اجرای رای داورقرار رد درخواست اجرای رأی داور، قابل تجدیدنظر نبوده و قطعی است.
- اظهار نظر داور درمورد شخص ثالثرأی داور فقط درباره طرفین دعوا و اشخاصی که دخالت و شرکت در تعیین داور داشته اند و قائم مقام آنان معتبر است؛ بنابراین اگر داور نسبت به شخص ثالث اظهارنظر نماید،آن بخش از رای داور باطل است.
- درخواست ابطال رای داور به دلیل مخالفت با قانون موجد حقماده 265 قانون مدنی از قوانین موجد حق است؛ زیرا موضوعی از موضوعات حقوقی را به طور مستقیم حل کرده و حقی را ایجاد یا زایل می کند؛ بنابراین در صورت اعتراض به رای داوری، انطباق رای داور با ماده مذکور بررسی می شود.
- تاثیر زوال قرارداد بر شرط داوریدر صورتی که طرفین در قرارداد خود شرط داوری پیش بینی نمایند و بعدا قرارداد آنها منفسخ اعلام گردد، در این حالت موجبی برای انجام داوری و صدور رأی وجود ندارد؛ چرا که اختیار داور مربوط به قرارداد می باشد و با انفساخ قرارداد یا فسخ آن، قراردادی وجود ندارد که داور منطبق و بر اساس قرارداد رأی صادر کند.
- اختیار داور بر فسخ قرارداددادگاه یا داور نمیتواند در اعمال حق فسخ دخالت داشته باشند، بنابراین رأی داور مبنی بر فسخ قرارداد قابل ابطال است.
- ماهیت رای دادگاه در دعوای ابطال رای داوردادگاه در دعوای ابطال رأی داور، رأی داوری را در ماهیت، نفیا یا اثباتا، مورد بررسی قرار نمی دهد و اگر دعوای ابطال رأی داور را مردود اعلام می کند، مؤید رأی داوری نیست و چنانچه دعوا را بپذیرد، صرفا، به جهات مصرحه قانونی است بنابراین دادگاه، رأی داور را تأیید نمی کند بلکه دعوای ابطال رأی داور را یا می پذیرد و یا رد می نماید.