آرای قضایی مرتبط با ماده 371
قانون آیین دادرسی مدنی — ۲۴۱ مورد
در موارد زیر حکم یا قرار نقض میگردد:
1- دادگاه صادرکننده رای، صلاحیت ذاتی برای رسیدگی به موضوع را نداشته باشد و در مورد عدم رعایت صلاحیت محلی، وقتی که نسبت به آن ایراد شده باشد.
2- رای صادره خلاف موازین شرعی و مقررات قانونی شناخته شود.
3- عدم رعایت اصول دادرسی و قواعد امره و حقوق اصحاب دعوا در صورتی که به درجهای از اهمیت باشد که رای را از اعتبار قانونی بیندازد.
4- آرای مغایر با یکدیگر، بدون سبب قانونی در یک موضوع و بین همان اصحاب دعوا صادر شده باشد.
5- تحقیقات انجام شده ناقص بوده و یا به دلایل و مدافعات طرفین توجه نشده باشد.
- بار اثبات در اختلاف میان نزدیکی و عدم نزدیکی زوجیندر صورتی که زوج مدعی انجام وطی(حتی یکبار)باشد و زوجه آن را انکار کند، بار اثبات نزدیکی به عهده زوج است و در صورت عدم اقامه دلیل،اتیان سوگند متوجه زوجه می باشد.
- مصداق خروج دادگاه از موضوع خواستهدر دعوی طلاق از ناحیه زوجه، در صورتی که دعوی صرفا مبتنی بر ادعای عسر و حرج بوده و زوجه ادعایی درخصوص تحقق شروط ضمن عقد نکاح مطرح نکرده باشد، صدور حکم به احراز تحقق شروط ضمن عقد نکاح زوجین و اعمال وکالت زوجه در طلاق، مغایر با مفاد ماده 98 قانون آیین دادرسی مدنی است.
- مطالبه اجرت المثل ایام زوجیت بعد از فوت زوجعدم مطالبه اجرت المثل ایام زندگی مشترک در زمان حیات زوج، موجب از بین رفتن حق مطالبه آن از وراث پس از وفات زوج نیست؛ زیرا حق مکتسب در هر زمان قابل مطالبه است.
- دعوی طلاق به دلیل ازدواج مجدد زوج به طور موقتشرط ضمن عقد نکاح مربوط به ازدواج مجدد زوج، مطلق بوده و شامل هر دو نوع ازدواج دایم و موقت می باشد، زیرا در هرحال ورود همسر دوم، در زندگی همسر اول اختلال ایجاد می کند. بنابراین در فرض ازدواج موقت زوج نیز، شرط ضمن عقد محقق و وکالت در طلاق برای زوجه نخست ایجاد می شود.
- احراز مغایرت محکومیت کیفری زوج با شیون خانوادگی زوجهمحکومیت قطعی زوج به اتهام حمل مشروبات الکلی و افشانه فلفلی غیر مجاز،به دو سال حبس،از مصادیق جرایم مغایر با حیثیت خانوادگی و شیون زوجه ای است که دانشجو بوده و قصد ادامه تحصیل و اشتغال در جامعه را دارد. -
- اثر عدم توجه دادگاه به نظریه داور در دعوی طلاقدر دعوی طلاق، در مواردی که دادگاه به منظور ایجاد صلح و سازش موضوع را به داوری ارجاع می کند باید با توجه به نظر داوران رای صادر کند و چنانچه آن را نپذیرد باید نظریه داوران را با ذکر دلیل رد کند در غیر اینصورت رای قابلیت تایید در دیوان عالی کشور را ندارد.
- عوامل موثر بر صدور حکم به انتقال نصف دارایی به زوجهدر طلاق به درخواست زوج، دادگاه باید با توجه مدت زمان زندگی مشترک و تاثیر زوجه در به دست آوردن دارایی و سایر عوامل، حکم بر انتقال تا نصف دارایی تحصیل شده توسط زوج در دوران زندگی مشترک، صادر کند؛ بنابراین صدور حکم بر انتقال نصف دارایی بدون لحاظ شرایط مزبور فاقد وجاهت قانونی است.
- عسر و حرج زوجه به جهت عدم تمایل زوج به بچه دار شدنمادر شدن حق طبیعی هر زن بوده و از اهداف اصلی ازدواج محسوب می شود و زوج نمی تواند این حق طبیعی را از زن سلب کند. بنابراین ممانعت زوج از فرزنددار شدن (علیرغم سلامت جسمی هر دو) با گذشت مدت زمان قابل توجهی از آغاز زندگی مشترک (9سال) از مصادیق عسر و حرج زوجه در زندگی مشترک و از موجبات پذیرش دعوی طلاق است.
- اثر اعاده نگردیدن اخطاریه ابلاغ شدهدر مواردی که اخطاریه ای جهت حضور در جلسه رسیدگی و اجرای قرار صادر و ابلاغ شده اما اعاده نگردیده است و حضور ابلاغ شونده نیز ضرورت داشته باشد و با وجود این مسیله دادگاه اقدام به رسیدگی و صدور رای نموده باشد به دلیل عدم رعایت تشریفات قانونی، رای در دیوان عالی کشور نقض می شود.
- تکلیف دادگاه در خصوص اعمال شرط تنصیف دارایی زوجدر فرض احراز شرایط لازم برای اعمال شرط تنصیف دارایی زوج، دادگاه می بایست میزان اموالی که در اعمال این شرط به زوجه منتقل می شوند را مشخص کند و در صورت عدم امکان انتقال اموال، و عدم توافق طرفین قیمت را بر اساس نظر کارشناس، تعیین کرده و در حکم اعلام نماید. در غیراینصورت رای مبهم بوده و قابلیت ابرام در دیوان عالی کشور را ندارد.
- اختلاف در نوع عقد نکاح از حیث دایم یا موقت بودننکاح بدون تعیین مدت، عقد دایم تلقی می شود و در صورت اختلاف زوجین در خصوص دایم یا موقت بودن عقد نکاح، اصل بر دایمی بودن آن است.
- سقوط شرط تنصیف دارایی در دعوی طلاق از ناحیه زوججهت سقوط شرط تنصیف دارایی در دعوی طلاق از ناحیه زوج، لازم است سوء معاشرت زوجه توام با حسن عملکرد زوج به اثبات برسد؛ در غیراینصورت زوجه استحقاق اعمال این شرط را خواهد داشت.
- نحوه تعیین میزان اجرت المثل و نفقه زوجهدر دعوی طلاق، رسیدگی دادگاه به اجرت المثل و نفقه زوجه و تعیین میزان آن ها بدون اخذ نظر کارشناس صحیح نبوده و این نقص، رای صادره را در معرض نقض در دیوان عالی کشور قرار می دهد.
- مطالبه سهم یارانه زوجه از زوجیارانه نقدی به منظور جبران افزایش هزینه زندگی ناشی از حذف سوبسید کالاها برقرار شده و به تعداد اعضاء خانواده به سرپرست خانوار پرداخت می شود. بنابراین درصورت پرداخت نفقه توسط زوج یا الزام وی به پرداخت توسط دادگاه، دیگر زوجه استحقاق مطالبه یارانه نقدی که توسط زوج دریافت شده است را ندارد. عنوان: داوری عرف در خصوص اقلام جهیزیه پیام: جهیزیه عرفا به اقلام و اجناسی اطلاق می شود که در زندگی مشترک مورد استفاده زوجین قرار میگیرد و اجناسی که مورد استفاده شخصی زوجه است مصداق جهیزیه نیست. همچنین کالاهایی مانند کمد بچه، حلقه ازدواج و سایر طلاجات نیز عرفا جزء جهیزیه محسوب نمی شود و به این عنوان قابلیت استرداد ندارد.
- درخواست طلاق بر مبنای حق طلاق اعطا شده به زوجهدرصورتی که در سند ازدواج، عبارتی دال بر شناسایی حق طلاق برای زوجه، درج شده باشد، این عبارت باطل و بلااثر است زیرا طلاق، ایقاع است و قایم به شخص زوج بوده و تنها از طریق وکالت قابل تفویض و واگذاری به غیر است.
- تاثیر روابط غیراخلاقی زوجه بر حقوق مالی ویعمل خلاف اخلاق زوجه در زندگی مشترک، به فرض اثبات، موجبی برای سقوط اجرت المثل یا نحله نیست.
- خسارت تاخیر تادیه در استرداد ثمنبعد از صدور حکم قطعی مبنی بر فسخ معامله، فروشنده با مطالبه خریدار، مکلف به برگرداندن ثمن معامله است و در صورت تاخیر در استرداد ثمن ، طرف مقابل حق مطالبه خسارت تاخیر تادیه داشته و دادگاه نمی تواند با این استدلال که استرداد ثمن مشمول دین نیست، این خواسته را رد کند.
- تاثیر تقسیط نفقه بر شرط ضمن عقد نکاحصدور حکم بر تقسیط نفقه زوجه یا اعسار زوج از پرداخت آن، دلیل بر عدم امکان الزام زوج به پرداخت نفقه است و از این رو موجب تحقق شرط ضمن عقد نکاح مبنی بر ترک انفاق و وکالت زوجه در طلاق می شود.
- عسر و حرج زوجه به دلیل عدم امنیت جانی وی در زندگی مشترکرد درخواست الزام به تمکین زوجه و احراز عدم امنیت جانی وی در زندگی مشترک،از مصادیق عسر و حرج نیست.
- حقوق مالی زوجه در دعوی طلاق از ناحیه زوجدر دعوی طلاق از ناحیه زوج، دادگاه باید نسبت به تمام حقوق مالی زوجه اظهارنظر و تعیین تکلیف نماید؛ در غیر این صورت رای صادره در خور نقض در دیوان عالی کشور می باشد.
- استرداد مبایعه نامه به یکی از شرکای ملک مشاعتکلیف دادگاه در خصوص تعیین حقوق مالی زوجه، قابل تفویض به کارشناس نیست و محدوده صلاحیت وی در این خصوص، صرفا اعلام میزان و رقم هریک از حقوق مالی زوجه است.
- رابطه طلاق به استناد عسر و حرج و شرط وکالت در طلاق برای زوجه"عسر و حرج" و "شرط ضمن عقد" دو سبب مستقل طلاق از ناحیه زوجه می باشند که مورد نخست دارای مبنای قانونی و دیگر دارای مبنای قراردادی است و زوجه می تواند جهت طلاق به هرکدام از این دو استناد نماید.
- اثر انصراف زوج از توافق در طلاق مستند به وکالتنامهدر فرضی که زوجه با وکالت بلاعزل در طلاق و با اختیارات کامل، دعوی طلاق توافقی مطرح کرده و با اخذ گواهی عدم امکان سازش، صیغه طلاق جاری و سند رسمی طلاق ثبت شده باشد، بطلان دعوی طلاق در مرحله تجدیدنظر، به جهت انصراف زوج از توافق فاقد وجاهت قانونی است.
- مطالبه خسارت نسبت به معطلی کشتیمطالبه خسارت تاخیر تادیه نسبت به خسارت ناشی از معطلی کشتی ، خسارت از خسارت محسوب شده و احتساب آن فاقد توجیه قانونی است. عنوان: مطالبه خسارت تاخیر تادیه ارز خارجی پیام: خسارت تاخیر تادیه نسبت به ارز خارجی قابل محاسبه و مطالبه نیست.
- تکلیف دادگاه رسیدگی کننده در فرض ارجاع دعوی به شورای اصلاحات ارضیبا پذیرش ارجاع دعوی به شورای اصلاحات ارضی، به جهت تضاد در اسناد صادره از ارگان مذکور و لزوم ابطال یکی از اسناد مالکیت، صدور حکم به بطلان دعوی ناصواب بوده و امر مذکور اقتضاء صدور قرار دارد.